Rederij de IJsel
In 1840 begint firma W.A. van der Garden & Co onder de naam rederij ‘de IJsel’ een stoomvaartdienst voor goederen en personen van Gouda naar Rotterdam. De Goudse Kamer van Koophandel is eerst fel tegen deze nieuwigheid. Een stoomvaartverbinding met Rotterdam zal, volgens de Kamer, het oude Rotterdamse veer de das om doen. Dat is slecht voor de Goudse industrie. Bovendien denkt de Kamer dat al die stoomboten met hun raderen het IJsselslib naar boven gaan woelen, waardoor de vaargeul ‘binnen korte jaren geheel vol zal geraken en de scheepvaart langs de IJssel, welke voor de stad, de fabrieken en voor het gehele Rijk van zo groot belang is, geheel zal vervallen’. Ondanks deze bezwaren verleent het stadsbestuur toch toestemming voor de stoomvaartdienst. De onderneming wordt een groot succes en de vloot groeit uit tot veertien schepen.
Navolging
Aangestoken door het succes van ‘de IJsel’ volgen andere rederijen, zoals ‘De Volharding’ die het vervoer over de Gouwe naar Amsterdam en Leiden verzorgt. Naast rederijen voor passagiers- en goederenvervoer worden er ook verschillende sleepbootondernemingen opgericht. De Goudse stoomslepers van Pannevis bijvoorbeeld, die hun diensten aan stilgevallen zeilschepen aanbieden en ze voor drie rijksdaalders van Amsterdam naar Alphen aan den Rijn slepen.
Stoomtrein
In 1855 volgt een tweede ontwikkeling op het gebied van verkeer en vervoer. Gouda krijgt dan een aansluiting op het nieuwe spoornet tussen Utrecht en Rotterdam. Het Goudse stadsbestuur is in de beginjaren niet onder de indruk van het langzaam groeiende spoorwegnet. De scheepvaart blijft, zoals altijd, het belangrijkst voor de stad. De sceptische houding van het stadsbestuur tegenover de stoomtrein blijkt wel uit het Goudse station. Dat bestaat de eerste veertien jaar uit twee houten bouwketen, liggend op het grondgebied van buurgemeente Broek. Bovendien blijft de Stationsweg een modderpad. In 1869 komt er pas een volwaardig stationsgebouw, als er een verbinding met Amsterdam komt. Een jaar later volgt een verbinding met Den Haag en wordt het station officieel Gouds. Het gemeentebestuur gaat zich dan ook voor de omgeving van het station interesseren. Binnen twee jaar wordt de Crabethstraat aangelegd en kunnen treinpassagiers over een verharde weg naar de stad lopen. Geallieerden verwoesten tijdens de Tweede Wereldoorlog in 1944 het stationsgebouw van 1869 tijdens een bombardement op de spoorweg.
Stoomtram
Behalve spoorverbindingen met de vier grote steden krijgt Gouda ook drie stoomtramdiensten met kleinere steden en dorpen in de omgeving. Vanaf 1882 rijdt er zeven keer per dag een tram van Gouda naar Bodegraven. De route van het smalle spoor (slechts 75 centimeter breed) loopt via de Graaf Florisweg (Ouwe Gouwe) en de Bodegraafse Straatweg naar Reeuwijk en Bodegraven. Een jaar later volgt een stoomtramverbinding met Oudewater. Deze tramdienst is niet succesvol. De onderneming wordt geplaagd door diverse ongelukken, wat drie keer een rijverbod in de Goudse binnenstad oplevert. Het bekendst is de stoomtram naar Schoonhoven. Over de aanleg van dat spoorlijntje is meer dan dertig jaar gediscussieerd. Tijdens de aanleg (vanaf 1903) krijgen de ondernemers de ene na de andere tegenvaller te verwerken. Het moerassige veengebied tussen Gouda en Schoonhoven blijkt helemaal niet geschikt als ondergrond. Voor het storten van de spoordijk is uiteindelijk tien maal meer zand nodig dan van te voren begroot. Pas in 1914 rijdt de eerste stoomtram over het smalspoor. In 1942 wordt de lijn door de Duitsers geconfisqueerd en definitief opgedoekt.
