Actievoeren voor een leefbare binnenstad

Desastreuze plannen
In de jaren vijftig maakt het Goudse gemeentebestuur ingrijpende plannen om de binnenstad te ontsluiten voor het almaar oprukkende autoverkeer. Er moeten brede straten worden aangelegd die de stad doorkruisen en verbinding maken met de snelweg en de provinciale wegen. Daarom worden in 1954 de grachten van de Naaierstraat en Achter de Vismarkt gedempt, gevolgd door de Korte Raam, de Raam en het Nonnenwater in 1960. Delen van de Lange Noodgodstraat en de Walestraat gaan tegen de vlakte om een brede verbinding tussen de Haven en de Fluwelensingel te creëren. Dit alles is desastreus voor het historische aanzien van de binnenstad en stuit op verzet van bewoners. Halverwege de jaren vijftig worden de sloopwerkzaamheden abrupt stopgezet, maar de plannen zijn nog niet van tafel. En juist dat laatste werkt verpaupering in de hand. Want een onzekere toekomst van hun vastgoed maakt het voor huiseigenaren weinig aantrekkelijk om in onderhoud te investeren. Daar komt bij dat door de bouw van Oosterwei en later Bloemendaal veel bewoners de binnenstad verlaten omdat zij in de nieuwbouw een luxe moderne flat- of doorzonwoning krijgen. Vooral ouderen en mensen met lage inkomens blijven achter.

De oprichting van de Kritiese Siroopwafel
Inmiddels heeft zich een kleine groep jonge Hagenaars in de binnenstad gevestigd, aangetrokken door de huizenprijzen die lager zijn dan in de Hofstad. Zij knappen hun pandjes op tot kleine woonparadijsjes en stellen eisen aan hun nieuwe leefomgeving. Samen met een groep jonge activistische Gouwenaars organiseren zij zich in straatcomités. Het kost hen wel wat moeite om de oudere bewoners mee te krijgen, maar uiteindelijk krijgen zij ook hun steun. Door middel van ludieke acties willen zij het stadsbestuur onder druk zetten om veranderingen tot stand te brengen. De Amsterdamse Provobeweging en de Kabouterpartij zijn hun voorbeelden. De eerste actie vindt plaats in de Naaierstraat en richt zich tegen het zware vrachtverkeer. Dit smaakt naar meer, al betekent dat wel dat de krachten gebundeld moeten worden. Op 7 november 1974 richten 23 leden van verschillende straatcomités in Koffiehuis Carte Blanche (nu Eet & Drinklokaal Kamphuisen) op de hoek van de Peperstraat en de Hoge Gouwe de actiegroep Kritiese Siroopwafel op. Hun doel is de leefbaarheid in de stad bevorderen en ontvolking van de binnenstad tegengaan. Om er prettig te kunnen wonen, werken, winkelen en spelen willen zij leegstand en verkrotting tegengaan, het drukke autoverkeer beperken en vervuilende bedrijven dwingen om milieuvriendelijk te gaan werken. De Kritiese Siroopwafel belooft dit zonder zakelijke of politieke bedoelingen te zullen nastreven.

Een stedelijke sociale beweging
De Kritiese Siroopwafel ontwikkelt zich in korte tijd tot een krachtige stedelijke sociale beweging. De straatcomités behouden hun zelfstandige status. Een stuurgroep coördineert de acties. Ook komen er aparte werkgroepen die zich op specifieke thema’s richten, zoals het behoud van de Gouwekerk, het beperken van verkeersoverlast, het creëren van een autoluwe binnenstad, het tegengaan van de overlast van Unilever (de voormalige Kaarsenfabriek en het huidige Cargill) en het behoud van de historische binnenstad. Daarnaast organiseert de actiegroep een meldingsdienst voor leegstaande panden om te voorkomen dat woonruimte niet benut wordt. Wekelijks vergadert de stuurgroep in Carte Blanche en vanaf de zomer van 1976 ook in jongerensociëteit So What.
De acties zijn creatief en fantasierijk, a-politiek en geweldloos. Naar het jargon van de jaren zeventig zijn het ludieke acties, prikkelend, soms met een komische inslag en altijd bedoeld om de aandacht te trekken. De acties richten zich ook uitsluitend op de binnenstad. Demonstreren en confronteren zijn de meest gebruikte actiemiddelen. De acties richten zich steeds weer op de gemeente, die zo nu en dan flink voor schut wordt gezet. Slechts eenmaal is er een confrontatie met de politie, in oktober 1976, bij een blokkade van de Hoge Gouwe/Westhaven als protest tegen een nieuw verkeerscirculatieplan.

Resultaten
Vier jaar intensief actievoeren levert Kritiese Siroopwafel de nodige resultaten op. De acties zijn van invloed geweest op de herinrichting van het Raamgebied. Daarnaast heeft de Kritiese Siroopwafel bijgedragen aan het autoluw maken van de binnenstad, ondanks de soms felle protesten van Goudse middenstanders die vreesden voor hun nering als er geen auto’s meer door de stad mochten rijden. De Markt veranderde van een ongezellige parkeerplaats tot het centrale stadsplein met historische allure. De Kleiweg, de Tiendeweg, de Goenendaal en de Zeugestraat zijn in de loop van de jaren zeventig en tachtig tot verboden gebied voor het autoverkeer verklaard.
Met haar acties doorkruist de actiegroep meerdere gemeentelijke plannen. Een groot succes is het behoud van een aantal historische gebouwen, die anders gesloopt zouden zijn. Dat geldt voor het markante kazernegebouw aan de Varkensmarkt dat gedeeltelijk wordt verbouwd tot appartementen en de Jeruzalemkapel in de Jeruzalemstraat. Door de ontzuiling en ontkerkelijking staat de neogotische Gouwekerk in de jaren zeventig enige jaren leeg. Ook deze dreigt gesloopt te worden. De Kritiese Siroopwafel komt met een creatief plan voor herbestemming met woon-, bedrijfs- en publieke ruimten. Hoewel dit plan niet wordt gerealiseerd, verdwijnen de sloopplannen wel van tafel.

Het einde van de Kritiese Siroopwafel
Eind 1978 houdt de Kritiese Siroopwafel op te bestaan. Het einde van de beweging kan gedeeltelijk worden verklaard uit actiemoeheid. Veel leden zijn er vier jaar lang vrijwel dagelijks bezig, en dat vergt veel tijd en energie. Het vele lobbywerk leidt ertoe dat leden vanwege hun inzet en vaak ook hun deskundigheid steeds vaker door de gemeente worden uitgenodigd om mee te praten over de toekomst van de binnenstad. Zij nemen deel aan formele gemeentelijke commissies en representeren langs die weg de belangen van de binnenstadsbewoners. (Dit wordt institutionalisering genoemd.)