Bloemendaal en Plaswijck
Al in 1947 vraagt Gouda om een wijziging van de gemeentegrens. Gouda heeft onder andere een deel van de polder Bloemendaal op het oog, tussen de spoorweg en de A12, dan nog Waddinxveens grondgebied. Nog voor de daadwerkelijke wijziging van de gemeentegrens in 1964, worden er al plannen voor het gebied gemaakt. Met daarin een kanaal tussen de Gouwe en de Breevaart ter hoogte van de huidige Mercatorsingel.
Rond 1966/1967 start de bouw van een ziekenhuis en vier flats langs de Bleulandweg. In 1968 wordt begonnen met het opbrengen van een vier meter dikke zandlaag. Voor de eerste 150 hectare wordt het zand per schip aangevoerd, vrachtwagens en bulldozers zorgen voor de verspreiding. Ook worden er zogenaamde zandpalen geboord, diepe gaten die zijn opgevuld met grof zand dat goed water doorlaat waardoor het grondwater makkelijker kan wegvloeien. Dit alles moet het veen versneld indrukken waardoor er later minder opgehoogd hoeft te worden. De praktijk is anders: in de tientallen jaren daarna worden sommige straten wel vijf of zes keer opgehoogd met minimaal 30 centimeter per keer.
Op 21 november 1968 slaat minister Schut de eerste paal voor woningbouw in het Windrooskwartier. Voor de tweede fase van het bouwrijp maken moet 250 hectare worden opgehoogd met een zandlaag van 2½ meter dikte. In 1971 wordt besloten om hiervoor zand uit Reeuwijk te gebruiken en dit op te spuiten, wat sneller gaat en voordeliger is dan zand oprijden. Zo is de surfplas in Reeuwijk ontstaan.
Het Gat van Bloemendaal
In 1975 wordt duidelijk dat bij de aanleg van Bloemendaal en Plaswijck veel extra maatregelen nodig zijn om het gebied bouwrijp te maken, te bebouwen en te onderhouden. Er worden bijvoorbeeld extra kosten gemaakt voor het opbrengen van zand, voor een gemaal en voor een geluidswal. Bovendien is het gemeentelijk grondbedrijf onvoldoende toegerust om het enorme bouwproject in goede banen te leiden. Er dreigt een exploitatietekort van ruim negentig miljoen gulden. Dit wordt al snel het Gat van Bloemendaal genoemd.
Gelukkig zijn er verschillende oplossingen om dat Gat te dichten. Er komt een bijdrage van het rijk en de grondprijzen worden verhoogd. Hetzelfde geldt voor de onroerendgoedbelasting (zoals die dan heet); deze verhoging wordt 'het tientje van Harms' genoemd naar de wethouder van Financiën, Ron Harms. Ook worden veel open ruimtes voor groen en spelen alsnog bebouwd waardoor er in plaats van 34 woningen 45 woningen per hectare worden gebouwd. Anno 2025 staan er in Bloemendaal en Plaswijk ruim 10.000 huizen, waarin ongeveer 22.500 mensen wonen. Vooral in Bloemendaal wordt nog volop gebouwd. Zo verrijst langs de Burgemeester Jamessingel het hoogste gebouw van Gouda: 70 meter hoog met 21 verdiepingen.
Goverwelle en Westergouwe
In de jaren '60 van de 20e eeuw koopt het Rijk het agrarisch gebied tussen de Voorwillenseweg en de Goejanverwelledijk voor een nieuwe gevangenis. Als dit niet doorgaat koopt Gouda de grond terug om er een woonwijk te bouwen: het huidige Goverwelle, genoemd naar de Goejanverwelledijk die weer is genoemd naar Goe Jan Verwelle, een 15e eeuwse landeigenaar bij Hekendorp.
Er is veel protest tegen de nieuwe wijk, die eerst 'Gouda Oost' wordt genoemd. Er wordt zelfs een politieke partij opgericht om alles tegen te houden: Gemeente Belangen Gouda.
In 1982 start men met het bouwrijp maken van het gebied. Op de slappe veengrond wordt een zandlaag van 3 meter dikte aangebracht, opnieuw in combinatie met zandpalen. Op 14 januari 1988 slaat staatssecretaris Heerma de eerste paal voor 370 premiewoningen in de Molenbuurt. In 1999 is de wijk gereed. Er zijn ruim 3.600 woningen gebouwd waar dan ongeveer 11.000 mensen wonen.
Al tijdens de bouw van Goverwelle kijkt Gouda naar een volgende stadsuitbreiding. Het oog valt op de Zuidplaspolder, dan nog onderdeel van de gemeente Moordrecht. In 1993 maakt een convenant tussen Gouda, Moordrecht en Waddinxveen de weg vrij voor een grenswijziging, die in 1996 plaats vindt.
Ook in Westergouwe beginnen de werkzaamheden met het opbrengen van een zandpakket. Dat zand dient twee doelen. Het moet niet alleen de veengrond inklinken maar ook, samen met het vele oppervlaktewater, tegendruk geven aan het grondwater dat omhoog komt, veroorzaakt door de druk die de relatief hooggelegen Krimpenerwaard uitoefent. Een extra uitdaging is dat de nieuwbouwwijk op één van de laagste punten van Nederland ligt en ook nog eens veel lager dan de ringvaart en de Hollandsche IJssel.
In 2016 worden de eerste huizen in Westergouwe opgeleverd. De verwachting is dat de nieuwbouwwijk in 2034 gereed is met ongeveer 4.500 woningen. Westergouwe is de nieuwste en de oudste wijk van Gouda. Archeologische onderzoeken tonen aan dat er 5.500 en 5.300 jaar voor Christus al mensen woonden.
De stad breidt uit op slappe grond
Na de Tweede Wereldoorlog en de periode van de wederopbouw blijft in Nederland sprake van woningnood. Het Rijk komt in 1960 met een Eerste Nota inzake de Ruimtelijke Ordening en Gouda wordt aangewezen als 'primaire kern' met een opvangfunctie voor de omliggende plaatsen. Daarvoor moet de stad in alle richtingen kunnen uitbreiden. Gouda is echter tot aan de gemeentegrens volgebouwd en daarbuiten ligt alleen maar veen. Door een grenswijziging en heel veel zand wordt in 1968 de eerste paal geslagen voor een nieuwe woonwijk.
