Tot 1900
Schuttersgilden
In de Middeleeuwen ontstaan schuttersgilden. Ze beschermen het dorp tegen rovers en rondtrekkende soldaten. De leden leren omgaan met pijl en boog, later ook met de kruisboog. Ze oefenen hun schietvaardigheid in wedstrijden.
Na het oefenen is het feest. Er wordt gegeten, gedronken en muziek gemaakt. Vaak komt het bier uit eigen brouwerij. De gilden zorgen zo niet alleen voor veiligheid, maar ook voor gezelligheid.
Ook nu bestaan er nog schuttersgilden in Aalst en Waalre. Ze lopen in hun uniformen mee en voeren vaandels mee. Trommels zorgen voor ritme. Zo blijft een oude traditie zichtbaar in het dorp.
Kermis
Elk dorp heeft al eeuwen een jaarlijkse kermis. Het woord komt van ‘kerkmis’. Oorspronkelijk is dat een jaarmarkt bij een kerkelijke feestdag. De dag begint met een mis in de kerk. Daarna volgt het wereldse feest met een draaimolen, poppenkast en kraampjes met zoete lekkernijen.
De band met de kerk is er niet meer, maar het is bij ons nog steeds een jaarlijks feest met attracties, poffertjes en suikerspinnen. In Aalst vindt de kermis plaats aan het begin van juli. In Waalre is dat aan het eind van augustus.
Carnaval
Carnaval is van oorsprong het laatste feest vóór de Vasten. Die vastentijd leeft niet echt meer, maar carnaval des te meer. Mensen verkleden zich en maken grappen. Even mag alles anders.
In optocht trekken loopgroepen en onze carnavalsverenigingen De Baltrappers en De Keien met muziek door de straten. Het ene jaar start de optocht in Aalst en eindigt in Waalre. Het volgende jaar is dat andersom.
Muziek
In de negentiende eeuw ontstaan de eerste muziekverenigingen. Muziek hoort bij het dorpsleven, bij feesten, optochten en bijzondere momenten.
In 1853 wordt het Aalster Mannenkoor opgericht. Generaties lang zingt dit koor bij vieringen en jubilea. In 1881 volgt de eerste harmonie van het dorp. Die ontstaat op initiatief van sigarenfabrikant Swane. De muzikanten oefenen vaak in cafés. Met hun instrumenten trekken ze door de straten.
Na een wilde staking bij Swane in 1912 trekt hij de stekker eruit en stopt deze harmonie (zie hiervoor de verhalen bij het venster Naar de Fabriek). Dat voelt als een gemis. Enkele jaren later ontstaan nieuwe gezelschappen. In 1919 begint Harmonie Juliana in Waalre. In 1922 volgt De Volharding in Aalst. Tot op de dag van vandaag spelen zij een belangrijke rol bij dorpsactiviteiten.
Sport
Mensen zoeken elkaar ook op via sport. De oudste sportvereniging in Aalst is De Vriendschap. Deze handboogschuttersvereniging wordt opgericht in 1861. Ze sluit aan bij de oude gildetraditie.
Rond 1900 verschijnen de eerste fietsclubs. Keurige heren in pak maken samen tochten door de omgeving. Sport is dan nog vooral iets voor rijke volwassenen.
1900–1950
Het patronaat
Rond 1915 richt de katholieke kerk het patronaat op. Dit is een plek voor vorming en ontspanning van jongeren. Het patronaat is er vooral voor jongens. Allen in grotere plaatsen komen ook aparte patronaten voor meisjes.
De kerk wil jongeren op een ‘verantwoorde’ manier begeleiden. Zo hopen ze dat de jeugd niet hun vrije tijd in cafés of op straat doorbrengt.
Patronaatsgebouwen
Vanaf eind jaren twintig krijgen patronaten eigen gebouwen. In 1928 opent het patronaat in Waalre aan De Kerkakkers. In 1932 volgt Aalst aan de Dorpsstraat.
Godsdienstige en morele vorming staan centraal. Jongeren volgen cursussen in ‘nuttige’ vakken. Daarnaast is er ruimte voor ontspanning. Er wordt toneel gespeeld en later worden ook films vertoond. Het patronaat groeit uit tot een belangrijk cultureel centrum in het dorp.
Kijk onder de knop Meer lezen voor verhalen over wat er in deze gebouwen allemaal te doen was.
Voetbalverenigingen
Na 1920 ontstaan de eerste voetbalverenigingen in de dorpen. In Waalre wordt RKVVV opgericht. Het speelveld ligt achter het patronaat. Op zondag staan hele gezinnen langs de lijn. Zij moedigen vaders, broers en buren aan. In Aalst zijn er door de komst van de Groesbèkers (zie het venster Eerste Wereldoorlog) zelfs twee clubs: O.V.V. en De Treffers. In 1929 gaan zij samen in DVS (Door Vriendschap Samengebracht).
Na 1950
Na de Tweede Wereldoorlog verandert het dorpsleven merkbaar. Mensen krijgen meer geld en vrije tijd. Daarmee kunnen ze zelf vermaak zoeken en worden minder afhankelijk van de Kerk. Clubs en verenigingen worden voor iedereen betaalbaar en nieuwe sporten komen op. In de jaren vijftig doet televisie zijn intrede. En de patronaten worden vervangen door nieuwe gemeenschapshuizen.
Voor de jeugd
Voor kinderen zijn er in Waalre-dorp al vroeg gezamenlijke activiteiten. Sinds 1907 organiseert de Vereniging voor de Jeugd feesten en bijeenkomsten: Koningsdag, het Vliegerfestival en de intocht van Sinterklaas brengen jong en oud samen. Met Pasen delen vrijwilligers Paosmikken uit. In Aalst nemen vooral ondernemers het initiatief, bijvoorbeeld bij de jaarlijkse intocht van Sinterklaas.
Scouting
In 1945 wordt Scouting St. Tarcisius opgericht, de voorloper van Scouting Aalst-Waalre. Jongeren leren er samenwerken en verantwoordelijkheid nemen. Ze bouwen hutten, leggen knopen en maken vuur.
Aanvankelijk zijn er aparte groepen voor jongens en meisjes. Later gaan zij samen verder. In de jaren zeventig gebruiken meisjesscouts Boerderij Rijk als ontmoetingsplek. Die verdwijnt bij de bouw van sporthal ’t Hazzo. Sinds 2006 beschikt de scouting over een eigen blokhut: De Meerberg.
Nieuwe gemeenschapshuizen
In de jaren zestig neemt de invloed van de kerk af. Vermaak onder toezicht van de pastoor wil men niet meer. Er ontstaan nieuwe plekken waar mensen elkaar ontmoeten. In Aalst neemt de gemeente het patronaatsgebouw over en wordt het een gemeenschapshuis. Er vinden toneel- en filmvoorstellingen plaats die mensen zich nog steeds herinneren, zie Verhalen. In Waalre maakt het patronaatsgebouw plaats voor sporthal Hoeveland.
In de jonge wijk Ekenrooi krijgt De Pracht vanaf de jaren tachtig een centrale rol. Inwoners kunnen er een cursus volgen of een spelletje doen. Ook kinderen vinden er ruimte om samen actief te zijn. De vele vrijwilligers zorgen dat het gebouw blijft ‘leven’.
In Waalre-dorp ontwikkelt Het Klooster zich ook tot een plek voor ontmoeting en ontspanning. Muziek, toneel en cursussen trekken veel bezoekers. Jongeren beleven er discoavonden en leerlingen van groep 8 voeren er hun eindmusical op. Nu zijn er zorgappartementen voor ouderen en zijn er zalen en ruimtes beschikbaar voor activiteiten.
Ook het Huis van Waalre speelt sinds 2017 een steeds grotere rol. Inwoners volgen er cursussen, bezoeken voorstellingen en ontmoeten elkaar in het Grand Café.
Tradities van nu
Tradities blijven bestaan, maar veranderen met de tijd. De jaarlijkse kermis is nog steeds een geliefd feest in het dorp. Carnaval biedt ruimte om even los te komen van het gewone leven.
Tegelijk ontstaan nieuwe tradities. De gilden geven glans aan bijeenkomsten zoals de jaarlijkse Herdenking Brabantse Gesneuvelden. Met vaandels en rituelen zijn zij daarbij zichtbaar aanwezig.
Halloween krijgt ook een plek op de feestkalender. Straten worden versierd en kinderen trekken verkleed langs de deuren. De Pracht organiseert daarbij een spooktocht.
In het voorjaar lopen veel kinderen mee met de Avondvierdaagse. In de zomer zorgt de De Jeugdweek bij de scouting voor extra activiteiten. Tientallen vrijwilligers verzorgen de organisatie en begeleiding.
Feest en muziek
Muziek loopt als een rode draad door het dorpsleven. Harmonie Juliana en De Volharding brengen al generaties lang mensen samen. Jong en oud spelen er zij aan zij en zorgen voor muziek bij feesten en bijzondere momenten.
Het Aalster Mannenkoor bestaat inmiddels niet meer, maar de muziek verstomt niet. Nieuwe groepen en optredens nemen het stokje over.
Festivals horen bij deze tijd. Sinds 2023 klinkt opnieuw live-muziek tijdens Kempener Pop, een gratis festival op het terrein achter het Stationskoffiehuis. Jongeren hebben het festival nieuw leven ingeblazen, geholpen door vrijwilligers die de eerdere edities nog kennen.
Kalender
In de dorpen vinden het hele jaar door activiteiten plaats, van een Tonproatersavond tot een Boscross. Op de Evenementenkalender van de gemeente staat een overzicht van alle activiteiten.
