Het begin
Gennep - In de 8e eeuw stond in Gennep een kleine paalkerk, gewijd aan St.- Martinus, in de buurt van de oude Martinustoren. In de 13e eeuw is daar een nieuwe kerk gebouwd, die in de 16e eeuw werd uitgebreid. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de kerk op de toren na onherstelbaar verwoest. Een nieuwe St.-Martinuskerk is op de Zuidwal gebouwd. In 1980 werd in Gennep-Zuid de St.-Norbertus parochie gesticht, die in 1985 een eigen kerk, gewijd aan St. Norbertus, liet bouwen. Inmiddels is deze parochie opgeheven.
Heijen - De H. Dionysiusparochie in Heijen is in de 9e eeuw gesticht volgens een document over kerkbelasting uit 1250. Dit romaanse kerkje aan de huidige Hoofdstraat werd in 1450 vervangen door een gotische kerk, die in later eeuwen is verbouwd en uitgebreid. In 1944 werd de kerk verwoest en in 1954 is even verderop in het dorp de huidige St.-Dionysius kerk gebouwd. Het altaar daarin is gemaakt van de communiebank van de verwoeste kerk.
Ottersum - Rond 1350 werd de H. Lambertusparochie in Ottersum gesticht. Vóór die tijd kerkte men in Gennep, maar toen er tol geheven werd om Gennep in te komen, werd een eigen kapel op de begraafplaats in Ottersum gebouwd. In 1694 is daar met toestemming van de hertog van Kleef een kerk gebouwd. In 1842 werd deze deels verbouwd en vergroot met behoud van veel oude elementen en gewijd aan de H. Johannes de Doper. Toen de kerk bouwvallig en te klein werd, is deze afgebroken en werd in 1930 een nieuwe kerk tegenover het kerkhof gebouwd. De kerk is rijk aan schilder- en glaskunst.
Ven-Zelderheide - De H. Antonius Abtparochie van Ven-Zelderheide is in 1947 opgericht. Vóór die tijd, vanaf 1468, kerkte men in de St.-Antonius Abtkapel met pastoors uit Ottersum.
Milsbeek - Het Genneperhuis had volgens een inventarislijst uit 1435 een eigen huiskapel op de binnenplaats van het fort. Die werd in 1620 verwoest. In de 16e eeuw stond in de Bloemenstraat een kapel gewijd aan Onze Lieve Vrouw. Daar zijn resten van een kerkhof gevonden. Deze kapel is in 1629 afgebroken door Staatse troepen, die de stenen gebruikten voor reparatie van het Genneperhuis. Sindsdien kerkte men in Ottersum of Gennep. De parochie van Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand in Milsbeek is in 1930 gesticht en in 1931 werd een eigen kerk gebouwd met glas-in-lood ramen van Richard Smeets. Naast de kerk is een oorlogskerkhof met graven van 210 Britse soldaten uit WOII.
Samen verder - De parochies van Gennep en Heijen zijn in 2023 samengevoegd (Parochiefederatie Gennep); de parochies van Milsbeek, Ottersum en Ven-Zelderheide zijn deel van het samenwerkingsverband VOMMMM, waar ook de parochies van Mook, Middelaar en Molenhoek toebehoren.
Vluchtelingen
Na de Reformatie (1517) braken in heel West-Europa godsdienstoorlogen uit. Protestanten werden hevig vervolgd. Tussen 1530 en 1570 waren 1,5 miljoen mensen op de vlucht. De meesten kwamen uit Nederland, België, Frankrijk, Zwitserland en enkele Duitse deelstaten. Men vluchtte naar gebieden met godsdienstvrijheid, zoals Engeland, Noord-Italië, de Niederrhein, Noord- en Zuid-Duitsland en Polen.
De hertogen van Kleef, Johan III ‘de Vreedzame’ (1490-1530) en Willem V ‘de Rijke’ (1516-1593), waren humanist en handelden naar het motto van hun vriend Erasmus: Kijk naar de overeenkomsten en niet naar de verschillen. De hertogen beloofden godsdienstvrijheid en zetten de grenzen open. In 1534 arriveerden de eerste vluchtelingen in Gennep, waar enkele lokale protestantse families woonden. In de periode 1560-1567 kwamen 200.000-500.000 geloofsvluchtelingen naar de Niederrhein (het gebied van Noordrijn-Westfalen dat aan Nederland grenst en waar Kleef deel van was). Gennep, met 500-600 inwoners, werd een middelgroot vluchtelingencentrum: in 1560 was 15% van de Gennepse bevolking vluchteling.
Samen dopen en klok luiden
Aanvankelijk hielden de protestanten hun kerkdiensten bij particulieren thuis. In 1544 zette de pastoor de deuren van de St. Martinuskerk open en sindsdien werden de diensten daar gehouden: niet apart, maar samen met de pastoor of kapelaan, met respect voor elkaars gewoonten en liturgie: oecumene avant-la-lettre. In de kerkdienst werd door de rooms-katholieken altijd de klok geluid bij het bidden van het Onze Vader. Deze gewoonte namen de protestanten over: tot de dag van vandaag wordt in de protestantse kerk te Gennep de klok geluid bij dit gebed. De pastoor en de dominee maakten ook een afspraak over de kinderdoop: wie in de buurt was moest dat doen, ongeacht het geloof van de ouders. De kindersterfte was hoog in die tijd en kinderen werden daarom direct na de geboorte gedoopt.
Gennep Reformatiestad
De “Reformierte Gemeinde Gennep” is in 1571 erkend door de Synode van Emden. Toen Gennep bij Nederland kwam in 1815, werd zij als “Hervormde Gemeente Gennep” geregistreerd en was daarmee de oudste protestantse gemeente van Nederland. In 2017 werd 500 Jaar Reformatie gevierd in Europa en werd Gennep officieel Europese Reformatiestad.
Protestantse kerken in Gennep
In 1663 werd de protestantse kerk aan de Markt gebouwd met geld dat de toenmalige predikant Johannes Engelen bij elkaar bedelde op collectereizen in Duitsland en Nederland. Zijn Collect Buch is bewaard gebleven. Het Genneperhuis had een eigen kerkje (1640) voor de Hollandse protestanten aldaar, met eigen predikanten (uit Holland); de gemeente viel onder de classis Nijmegen. Die protestantse gemeente is rond 1720 opgeheven.
De Molukse Evangelische Gemeente heeft sinds 1990 een eigen kerkgebouw (Immanuel) in de Vogelbuurt.
Joden en moslims
In deze streek hebben altijd Joden gewoond en gewerkt. Voor hen gold in het hertogdom Kleef in de 16e eeuw dezelfde tolerantie als voor andere gelovigen. In de 17e eeuw, toen Kleef Pruisisch werd, werden de regels aangescherpt. In 1795 werd de Code Civil door Napoleon ingevoerd en kreeg ieder geloof dezelfde rechten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de synagoge (1864) aan de toenmalige Kerkstraat verwoest.
Sinds de komst van arbeidsmigranten in de jaren ‘60 wonen er ook Moslims in Gennep. Zij hebben hun eigen gebedshuis in de voormalige protestantse Goede Herderschool.
Contacten anno 2024
De huidige geloofsgemeenschappen respecteren elkaar en hebben regelmatig contact op verschillende niveaus: gezamenlijke vieringen bij bijzondere gelegenheden en herdenkingen, Bijbelstudies, vespers, etc .
Belangrijk zijn de oude grensoverschrijdende vriendschapsbanden: 400 jaar Gennep-Goch (protestanten), bedevaart naar Kranenburg, openluchtmis op Hemelvaart en herdenkingen op 4 mei.
Op 21 december is het Kaarsjesavond, waarop 500-800 mensen op de Markt kerstliederen zingen met kaarsen in de hand, samen met één van de plaatselijke koren en orkesten of fanfares. Dan staan de protestantse en Molukse dominee, pastoor en imam samen met de burgemeester met een kaars in de hand op het bordes van het oude stadhuis en spreken hun heilwensen uit voor het volgende jaar.
Vensterauteur: Mieke Hoogkamp-Korstanje
