Gennep en Ottersum weer één gemeente?
Al in 1829 bereikte de gemeente Ottersum, nog maar dertig jaar oud, een brief van koning Willem I waarin deze verlangde dat Ottersum bij Gennep werd gevoegd vanwege het beperkte aantal inwoners. De raad durfde de vorst niet te bruuskeren, maar stelde als reactie een groot aantal voorwaarden voor medewerking aan opheffing.
Zo moest de nieuwe gemeente Ottersum-Gennep gaan heten en moesten de raadsvergaderingen beurtelings in Ottersum en Gennep gehouden worden. Een pikant punt bij deze voorwaarde was dat Ottersum toen nog vergaderde in boerderij/café Van de Loo bij gebrek aan een stadhuis met raadzaal. Verder diende Ottersum net als Gennep vier raadsleden te krijgen als Gennep én dienden Ottersum en Gennep elk hun eigen begroting te houden. Bovendien moest Ottersum zijn eigen school, kerkbestuur en veldwachter behouden. Alleen een fusie van de beide armenbesturen werd verwelkomd. Maar ja, dat van Ottersum was armlastig en dat van Gennep zat goed in de slappe was.
Of de koning onder de indruk was van deze waslijst aan wensen, weten we niet. Het was waarschijnlijk toch de Belgische Revolutie van 1830, die een streep door dit voornemen zette. Meer dan honderd jaar lang werd in elk geval niet meer gesproken over een herindeling.
Kwartetten in oorlogstijd
In 1942 maakten de burgemeesters Johan van Banning van Gennep en Henricus Sengers van Ottersum op eigen houtje een plan voor het aanpassen van de gemeentegrenzen. Het Overnierse deel van beide gemeentes zou onderling geruild worden. De Looi en de Ysheuvel zouden naar Gennep gaan, de Panoven en het gebied oostelijk van de Nijmeegseweg naar Ottersum. Verrassend was dat zij Milsbeek toevoegden aan Mook. Was de reden hiervoor, dat Sengers ook burgemeester van Mook was? Maar het ministerie van Binnenlandse Zaken liet beide heren weten dat van een herindeling geen sprake kon zijn. Men had wel wat anders aan het hoofd.
Hoe Gennep te laten groeien?
In 1947 bepleitte burgemeester Van Banning bij de gouverneur van Limburg een fusie van de gemeentes Ottersum en Gennep. Een nieuwe gemeente zou meer expansiemogelijkheden hebben voor industriële groei. Dit ‘stadse denken’ van Gennep viel heel slecht in het agrarische Ottersum.
Toch kwam in hetzelfde jaar Gedeputeerde Staten van Limburg met het voorstel de gemeentegrenzen tussen beide gemeentes aan te passen door de Niers als grensrivier te hanteren en Heijen los te maken van de gemeente Bergen en toe te voegen aan Gennep. De gemeenteraad van Ottersum ging akkoord, maar die van Gennep was tegen. Het Overnierse deel moest Gennep blijven. Hier lag bovendien de begraafplaats van de protestantse kerk.
Dat de reactie van de gemeente Bergen furieus was, laat zich raden. Opvallend punt was dat Bergen voorstelde te wachten tot duidelijk was hoeveel Duits grondgebied Nederland als schuldvereffening voor de oorlogsschade zou annexeren. De gemeente Bergen zag zich zo al gecompenseerd voor het verlies van grondgebied. In 1953 trok de minister van Binnenlandse Zaken echter de stekker uit dit plan.
Toch verstomde de discussie over de wenselijkheid van een herindeling niet. Een constante in de discussie bleven de groeimogelijkheden van de gemeente Gennep. Voor Noord-Limburg was deze stad hét bestuurs- en verzorgend centrum. Zo doken regelmatig bestuurlijke varianten op. Bijvoorbeeld een fusie van Ottersum en Gennep, waarbij Milsbeek aan Mook werd toegevoegd, omdat deze kern beter zou passen bij het recreatieve karakter van Plasmolen. Het leek wel een gezelschapsspel voor bestuurders.
De definitieve zet
Medio jaren zestig kwam de provincie Limburg opnieuw met een voorstel voor gemeentelijke herindeling, dat uitging van de gedachte dat tussen Nijmegen en Venlo een centrumgemeente moest komen met voldoende bestuurskracht. Aanvankelijk probeerden de betrokken gemeenten een dreigende herindeling nog af te wenden door in te zetten op mogelijkheden van intergemeentelijke samenwerking met behoud van zelfstandigheid.
Maar het bestuurlijk klimaat in Nederland was veranderd. Schaalvergroting was het doel.
De gemeenteraad van Ottersum bleef tegen (men sprak van een annexatie) en die van Gennep was nu voor. Mook was boos omdat Milsbeek niet naar Mook kwam en Bergen boos over het verlies van Heijen. Een enquête onder de bevolking van de betrokken kernen weerspiegelde diezelfde verdeeldheid, al was de weerstand tegen een herindeling geringer dan onder de raadsleden.
Uiteindelijk ondertekende koningin Juliana op 15 juni 1972 de wet voor de herindeling. De fusie tussen Gennep en Ottersum was een feit. Opvallend punt was dat burgemeester Eric Berger van Ottersum, die zich fel had gekeerd tegen de fusie met de gemeente Gennep, op 13 januari 1973 werd geïnaugureerd als de eerste burgemeester van de nieuwe gemeente Gennep.
In 2008 stelde het Limburgse provinciebestuur de gemeentebesturen van Gennep, Bergen en Mook en Middelaar voor om met elkaar te onderzoeken of een fusie wenselijk was. In 2010 kozen de gemeenteraden van Gennep en Mook en Middelaar voor een gemeentelijke herindeling maar die van Bergen niet. Na de val van het kabinet werd de fusie controversieel verklaard en verdween het onderwerp van de bestuurlijke agenda.
Echt een fusiegemeente?
Hoewel de fusiegemeente Gennep inmiddels 50 jaar bestaat, zullen veel mensen zich nog steeds vooral een Ottersummer, Milsbekenaar, Vense of Heijense noemen. Onder Gennepenaren is dat gevoel wellicht wat minder. De lokale verenigingen en clubs van voor 1973 bestaan nog steeds en elke kern heeft tegenwoordig zijn eigen cultuurhistorische stichting.
Toch is de (nieuwe) gemeente Gennep voor de meeste inwoners tegenwoordig een vanzelfsprekendheid. De acceptatie van de nieuwe gemeente komt wellicht in de eerste plaats voort uit de recente geschiedenis die alle inwoners van de gemeente samen delen. Denk aan de evacuatie in het oorlogsjaar 1944 en de wederopbouw in 1945 en daarna, of de onderlinge solidariteit toen het hoogwater op de Maas en de Niers in 1993 en 1995 veel schade aanrichtte.
Ook interessant is dat aan de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 uitsluitend landelijke partijen meededen, hoewel de gemeente Gennep lange tijd verschillende lokale partijen heeft gekend. Denk aan de Aktieve Lijst van Gennep, de Eenheidslijst Heijen, en de Combinatielijst van Ottersum, Ven-Zelderheide en Milsbeek die in 1990 samengingen onder naam CEL en in 2006 onder naam KERN met lokale partijen in de gemeenten Bergen en Mook en Middelaar.
Al deze voorbeelden laten goed zien hoe de eigenheid van de kernen zonder problemen samengaan met het algemeen belang van de fusiegemeente.
Vensterauteur: André Vermeulen
