De trein komt naar Gennep
Met de uitvinding van de stoommachine begon de industriële revolutie. In de eerste helft van de 19e eeuw deed een nieuw vervoermiddel zijn intrede in Nederland: de spoortrein. Engeland is de bakermat van het spoorwezen. Daar reed de eerste personentrein al in 1827. Binnen tien jaar volgen België en Duitsland. In Nederland trok een locomotief de eerste trein in 1839 van Amsterdam naar Haarlem.
Na 1860 besloot de regering een staatsspoorwegnet aan te leggen. De Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS) werd opgericht, een particulier bedrijf dat de meeste lijnen van de staat mocht gaan exploiteren. Maar er waren ook particuliere initiatieven, die zelf in het spoorwegnet investeren. In maart 1867 verscheen in Rotterdam een brochure van notaris W.H. van Meukeren en de Boxtelse kantonrechter A.H. Verster. Daarin presenteerden beide heren hun plannen voor de aanleg van een spoorlijn vanuit Boxtel naar Kleef in Pruisen. In Kleef zou de lijn aansluiten op het Duitse spoorwegnet. In een later stadium werd Wesel het Duitse eindpunt van de geplande lijn. Deze lijn werd de kortste verbinding met Duitsland. Vanuit Wesel kon men naar de havenstad Hamburg en de hoofdstad Berlijn reizen en verder door naar Sint-Petersburg. En westwaarts via Vlissingen naar London.
Mee in de vaart der volkeren
De aanleg van een particuliere spoorlijn van Boxtel over Gennep naar Goch en Wesel stuwde Gennep omhoog in de vaart der volkeren. Gennep werd hoofdzetel van de Noord-Brabantsch-Duitse-Spoorweg-Maatschappij, kortweg bekend als de NBDS. Het hoofdkantoor en de werkplaatsen werden in Gennep gevestigd, Gennep kreeg een douanegrensstation en er werd een spoorbrug over de Maas gebouwd. Op de pijlers van die brug ligt nu de verkeersbrug over de Maas. Het is één van de eerste bruggen over de grote rivieren in Nederland.
In 1873 werd het traject Boxtel-Gennep-Goch geopend en enige jaren later het traject Goch-Wesel naar de spoorbrug die daar de Rijn oversteekt.
Gennep op de Europese kaart
De particuliere spoorwegmaatschappij NBDS ging de concurrentie aan met de Staats Spoorwegen (afgekort SS, de huidige NS), een ongelijke strijd omdat de staat de infrastructuur van de SS financierde. Maar de NBDS had een grote troefkaart: de NBDS-spoorlijn vormde de kortste en daarmee ook snelste verbinding op het traject Londen-Vlissingen-Berlijn-Sint-Petersburg.
De NBDS troefde de Staats Spoorwegen af voor het toen erg belangrijke transport van de post en werd daarna ook voor het personenvervoer het belangrijkste traject tussen Londen en Berlijn. Gennep was grensplaats met paspoort- en douanecontrole en vaak werd gebruik gemaakt van de stationsrestauratie van Gennep.
Niet alleen de gewone man passeerde Gennep in de trein, ook koning Willem III, de Britse koningen Edward VII en George V, de Duitse keizer Wilhelm II, en zelfs de Russische tsaar Nicolaas II reed voorbij Gennep. Koningen, keizer, tsaar: Gennep kwam op de kaart te staan en kreeg landelijke bekendheid.
De eeuwwisseling rond 1900 was de topperiode van de NBDS. De maatschappij kocht bijvoorbeeld de beste locomotief van die tijd, de zogenaamde ‘Blauwe Brabander’. De NBDS floreerde en exploiteerde een van de hoofdspooraders in Europa.
De welvaart neemt toe
De NBDS was erg belangrijk voor Gennep en zorgde voor een toename van de welvaart. Mensen van elders in Nederland trokken naar Gennep. De middenstand voer er wel bij en er kwam meer bedrijvigheid. De NBDS zorgde voor extra woningbouw, zoals in het Voorhoevepark en het Genapium. Douane- en postafhandeling zorgde voor veel werkgelegenheid. Ook gaf de NBDS een enorme stimulans aan het onderwijs en aan culturele zaken. Er kwam een concertzaal, een tweede muziekkorps naast Unitas en Fidelitas en zelfs een Genneps symfonieorkest.
De NBDS initieerde ook de oprichting van een trammaatschappij, de MaasBuurt Spoorweg (MBS), de voorloper van de latere busmaatschappij de Zuid-Ooster, ook met hoofdkantoor en werkplaatsen in Gennep.
De gevolgen van de Eerste Wereldoorlog
Het uitbreken van WO I werd de nekslag voor de NBDS. Nederland was weliswaar neutraal, maar het treinverkeer naar Duitsland kwam stil te liggen. De NBDS ging failliet en de lijn en de activiteiten werden overgenomen door de grote concurrent, de Staatsspoorwegen, die het vervoer al snel over de eigen lijnen over Venlo legde. De eens zo belangrijke spoorlijn werd gedegradeerd tot een lokaalspoorlijn, die door personeel van de Staats Spoorwegen denigrerend het ‘Duits lijntje’ werd genoemd.
Maar de trammaatschappij MBS floreerde. In Gennep werd in de jaren dertig de diesel-elektrische tram ontwikkeld als opvolger van de stoomtram. In Ouddorp in het Trammuseum is nog één van die Gennepse trams te bewonderen, rijdend en wel.
Nieuwe welvaart
De teloorgang van de NBDS had grote consequenties voor Gennep. Er volgde een uittocht uit Gennep omdat spoorpersoneel door de NS naar andere plaatsen werd verplaatst. Velen van hen bleven heimwee naar Gennep houden en keerden na hun pensioen weer naar Gennep terug.
Voor de Gennepse middenstand was het faillissement van de NBDS een grote slag, zeker omdat er in die periode een wereldwijde economische depressie heerste. Men richtte de vereniging Gennep Omhoog op om het tij te keren.
De komst in 1936 van Papierfabriek Gennep (Page), die gebruik ging maken van de vroegere werkplaatsen van de NBDS, betekende een ommekeer en het begin van een hernieuwde bloei van Gennep.
Vensterauteur: Harm Teunissen
