Canonmuseum

Museum Prinsenhof Delft

Museum Prinsenhof Delft presenteert verschillende topstukken die de vensters De Beeldenstorm, Willem van Oranje, De Republiek, De VOC en Hugo de Groot uit de Canon van Nederland illustreren. Meer over topstukken en activiteiten vind je hieronder.

Museum Prinsenhof Delft heeft een uitgebreide collectie schilderijen, aardewerk en gebruiksvoorwerpen, voornamelijk uit de 'lange' Gouden Eeuw. Het museum laat deze objecten zowel in het museum als online zien.

Museum Prinsenhof Delft
Sint Agathaplein 1
Delft

www.prinsenhof-delft.nl

Topstukken

Een vertekend beeld van de Beeldenstorm

De Beeldenstorm van 1566 is een van de spannendste momenten uit de Nederlandse geschiedenis. Door de hardhandige bestorming van katholieke kerken ontstaan er sociale spanningen. Nederlanders moeten kiezen: protestant of katholiek? Schilderijen die laten zien hoe de Beeldenstorm verloopt zijn zeldzaam. Dit schilderij is vijftig jaar na de Beeldenstorm geschilderd en toont hoe op systematische wijze een kerk wordt ontdaan van haar heiligenbeelden.

In de zeventiende eeuw is de jonge Republiek – protestants en onder leiding van de Oranjes – op zoek naar haar roots. De sfeer van burgeroorlog en sociale spanningen moet snel vergeten worden. Van Steenwijck kiest ervoor de Beeldenstorm als een gecontroleerde zuivering af te beelden. Ordentelijk en gerechtvaardigd, een schril contrast met de werkelijkheid van de levensbedreigende chaos in de jaren zestig van de zestiende eeuw.

Dit schilderij is tot 31 december in bruikleen en hangt tot dan in het Skovgaard Museum in Viborg (Denemarken).

Kogelgaten van de moord op Willem van Oranje: een tastbaar verleden

Op 10 juli 1584 wordt Willem van Oranje, de leider van de Opstand tegen Spanje, doodgeschoten in zijn residentie het Prinsenhof (nu Museum Prinsenhof Delft). Balthasar Gerards, een Franse katholiek, vermoordt Willem van Oranje omdat hij hem een ketter vindt. De moordenaar wordt gepakt, gemarteld en ter dood gebracht op de Markt in Delft. Al direct na de moord op Willem van Oranje komen bezoekers naar het Prinsenhof om de kogelgaten te bekijken. Nog altijd zijn twee van de oorspronkelijk drie kogelgaten te zien.

Pas veertig jaar later zorgt Maurits voor een waardig grafmonument in de Nieuwe Kerk. De kogelgaten blijven belangrijk: al vierhonderd jaar is de moordhal een veelbezochte plaats van herinnering.

Portret van Willem van Oranje als Vader des vaderlands

Een kalotje, de tabbaard, de kraag, de ernstige blik. Dit portret toont Willem van Oranje zoals wij hem kennen: als staatsman. De schilder Van Mierevelt maakt dit schilderij als eerste voor het stadhuis in Delft. Het schilderij is zo populair dat hij nog tientallen kopieën maakt voor stadhuizen in het hele land. Hierdoor maakt het beeld van Willem van Oranje als ‘vader des vaderlands’ al snel deel uit van het collectief geheugen.

Dit beeld van de verstandige Vader des vaderlands wordt bedacht in het begin van de zeventiende eeuw. Stadhouder Maurits heeft dynastieke ambities. Hij wil een Oranje-dynastie vestigen in Nederland, met Willem van Oranje als verstandig staatsman en stamvader. Daarom laat hij zichzelf steevast in harnas afbeelden en kiest hij ervoor zijn vader consequent met het zo kenmerkende kalotje, de tabbaard, de kraag en de ernstige blik te laten vereeuwigen.

Prins Maurits als brenger van vrijheid en voorspoed

Na de dood van Willem van Oranje is Nederland een Republiek. Dit is uniek: alle andere landen in Europa staan onder leiding van een vorst. Prins Maurits is stadhouder en legeraanvoerder, maar vindt dat niet genoeg. Hij heeft vorstelijke ambities en laat in 1618 zijn tegenstanders uit de weg ruimen. Dit unieke schilderij is gemaakt na zijn machtsgreep. Het moet duidelijk maken dat de voorspoed van de Republiek te danken is aan haar beschermer Maurits.

We zien hem in een harnas op het toppunt van zijn macht. Trots overhandigt hij een lans met vrijheidshoed aan de Hollandse maagd. Vrijheid hebben we in Nederland aan Maurits te danken zo doet hij ons geloven. Naast de Hollandse maagd zijn Geloof en Gerechtigheid afgebeeld. De voorstellingen in de cartouches verwijzen naar de overwinningen onder Maurits: de slag bij Nieuwpoort (1600) en de zeeslag bij Gibraltar (1607).

Bloemenhouders van Adrianus Kocx. Hoogtepunt van Delfts blauw, uitgevonden dankzij de VOC

De VOC opent de oosterse wereld voor het Westen. Geïmporteerde luxe goederen zoals specerijen, stoffen en porselein maken grote indruk in Nederland. Wanneer de aanvoer van kostbaar porselein uit China stokt, gaan slimme Delftse ondernemers borden, kommen en vazen naar Chinees voorbeeld maken. Dit stel vazen, afkomstig uit het beste Delftse atelier, vormt het absolute hoogtepunt van deze ontwikkeling. De vazen zijn waarschijnlijk gemaakt voor stadhouder-koning Willem III en zijn vrouw Mary.

De vazen hebben een Europese vorm, maar de decoratie verraadt de invloed van de VOC. Er zijn Chinese decoraties zichtbaar, maar ook insecten die alleen leven in tropische delen van de wereld waar de Nederlanders handel drijven. De Delftse plateelbakker die deze uitzonderlijke kwaliteit weet te bereiken is Adrianus Kocx, werkzaam van 1687-1701.

Boekenkist van Hugo de Groot, het Orakel van Delft

De in Delft geboren Hugo de Groot is een briljant rechtsgeleerde en wordt Het orakel van Delft genoemd. Hij raakt verwikkeld in een machtsstrijd met stadhouder Maurits en wordt opgesloten in slot Loevestein. Hij mag daar studeren, en krijgt wekelijks nieuwe boeken. Door op de terugweg zélf in de kist te kruipen weet hij te ontsnappen. Van deze kist wordt verteld dat hij gebruikt is bij de ontsnapping.

De boekenkist die gebruikt is bij de ontsnapping is lange tijd zoek en duikt pas in de 18de eeuw weer op. Dat lijkt geen toeval. In Nederland zijn op dat moment de stadhouders Willem IV en V niet populair. De Patriotten willen Nederland ontdoen van de Oranjes. Tegelijkertijd hebben zij grote bewondering voor 17de-eeuwse staatslieden zoals Hugo de Groot en Johan van Oldenbarnevelt. De boekenkist wordt ‘herontdekt’ door een echte Patriot en wordt ingezet in de propagandastrijd tegen de stadhouders.