De stad verduisterd
Op 10 mei 1940 vliegen Duitse vliegtuigen over de stad op weg naar Schiphol. Amsterdammers zien rook boven de brandende luchthaven. Een dag later valt een bom op de Blauwburgwal: 44 doden. De mensen zijn bang. In de eerste dagen van de oorlog plegen honderden Amsterdammers zelfmoord, onder wie veel Joden. Na het bombardement op Rotterdam geeft Nederland zich over. Duitse troepen trekken via de Berlagebrug Amsterdam binnen. De eerste tijd lijkt het leven nog gewoon door te gaan, maar dat verandert snel.
Onderdrukking en verzet
De Duitsers voeren stap voor stap strengere regels in. In 1940 moeten ambtenaren de Ariërverklaring tekenen. Niet-Joden mogen blijven werken, Joden verliezen hun baan. Later volgen isolatie en uiteindelijk deportatie en moord.
Maar er komt verzet. In februari 1941 breekt de Februaristaking uit, de enige grote staking in Europa tegen de vervolging van Joden. Ook ontstaan illegale kranten zoals Het Parool en Vrij Nederland. De celliste Frieda Belinfante sluit zich aan bij het kunstenaarsverzet. Ze vervalst persoonsbewijzen en helpt bij de aanslag op het bevolkingsregister, om deportaties te vertragen. Andere Amsterdammers werken juist mee met de bezetter. Politieagenten en ambtenaren helpen bij arrestaties, soms uit overtuiging, soms uit angst.
De Hongerwinter
In september 1944 lijkt de bevrijding dichtbij, maar de geallieerde soldaten komen niet verder dan de grote rivieren. De Nederlandse regering roept een spoorwegstaking uit om de Duitsers te hinderen. Daardoor rijden er bijna geen treinen meer en komt voedsel de stad niet in. De Hongerwinter begint. Winkels zijn leeg en mensen staan in de rij bij gaarkeukens voor een kom warme soep. In januari 1945 sterven drie keer zoveel Amsterdammers als normaal.
Bevrijding
Op 5 mei 1945 capituleren de Duitse troepen. Toch openen Duitse mariniers twee dagen later op de Dam het vuur op feestende mensen: 32 doden. Ondanks deze moordpartij viert de stad de volgende dag haar vrijheid. Canadese soldaten rijden Amsterdam binnen en worden juichend onthaald.
Sinds 1961 is de Dam het hart van de Nationale Herdenking. Elk jaar op 4 mei staan Amsterdammers hier stil bij de oorlog – en bij het besef dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is.
