De stad als toonzaal
Amsterdam doet van alles om te laten zien dat Nederland een machtig koloniaal land is. Tijdens de Wereldtentoonstelling van 1883 op het Museumplein worden mensen uit Suriname en Java tentoongesteld, alsof ze een bezienswaardigheid zijn. Dertig jaar later gebeurt hetzelfde met mensen uit Marokko in het Paleis voor Volksvlijt.
In 1926 verrijst het grote Koloniaal Instituut, het huidige Wereldmuseum Amsterdam. Koningin Wilhelmina hoopt dat het gebouw de verbondenheid tussen Nederland en zijn koloniën laat zien. Het tijdschrift Eigen Haard schrijft dat bezoekers zich wanen in het paleis van een oosterse vorst.
Straatbeeld
In de eerste helft van de twintigste eeuw krijgen nieuwe buurten namen die verwijzen naar de koloniën, zoals de Indische Buurt en de Transvaalbuurt. Zo wordt de koloniale wereld voor de Amsterdammers iets wat gewoon bij het leven hoort.
In de architectuur is de trots op het koloniale verleden goed zichtbaar. Het gebouw De Bazel aan de Vijzelstraat, nu het Stadsarchief, is in die tijd het hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij. Het is opgericht om handel met Indonesië te bevorderen. Boven de ingang staan beelden van bestuurders uit de koloniale tijd, zoals Jan Pieterszoon Coen en Joannes van Heutsz. Mannen van wie het ooit zo heldhaftige beeld steeds meer afbrokkelt, nu duidelijk wordt hoe wreed en gewelddadig hun optreden in de koloniën is geweest.
Ook kunstenaars van de Amsterdamse School laten zich inspireren door Indonesische vormen, bijvoorbeeld in het gebouw De Dageraad in Amsterdam-Zuid. Daarnaast zijn koloniale invloeden zichtbaar in kleding en gebruiksvoorwerpen. Stoffen als batik verschijnen in etalages van warenhuizen. Producten als koffie, suiker en tabak worden betaalbaar voor gewone Amsterdammers.
Kritiek
Niet iedereen is trots op het koloniale verleden. Bij de bouw van het Van Heutszmonument in 1935 klinken felle protesten. En sommige straatnamen worden later hernoemd. Zo wordt het Pretoriusplein in 1978 omgedoopt tot Steve Bikoplein, genoemd naar een Zuid-Afrikaanse vrijheidsstrijder. Zal de Bataviastraat ooit de Jakartastraat worden?
