Dood

Wat als je voor altijd afscheid moet nemen?

Eeuwenlang is de dood in Amsterdam dichtbij. Tot ver in de negentiende eeuw sterven er meer mensen dan er geboren worden. De stad groeit alleen door migratie. Begrafenissen rond kerken horen bij het dagelijks leven. Mensen lopen langs rouwstoeten en grafzerken alsof het vanzelfsprekend is. Door de eeuwen heen veranderen ziekten en sterfte steeds, en elke generatie moet opnieuw omgaan met verlies.

De pest

In de zeventiende eeuw breekt de pest meerdere keren uit. Tijdens de uitbraak van 1663 sterven bijna 25.000 Amsterdammers, ongeveer tien procent van de bevolking. Mensen zien de ziekte vaak als een straf van God. Bestuurders reageren door zieken en hun families af te zonderen. Buiten de stad verrijst een Pesthuis waar zieke mensen worden verzorgd. Toch blijft de angst voor besmetting groot.

Cholera en hygiëne

In de negentiende eeuw duikt een nieuwe ziekte op: cholera. Tussen 1832 en 1866 keert de ziekte steeds terug. Vooral arme wijken met vochtige huizen en slechte riolering worden zwaar getroffen. Een groep jonge artsen pleit voor schoon water en frisse lucht. Hun ideeën zorgen voor verandering: grachten worden gedempt en waterleidingen aangelegd. De stad krijgt modernere ziekenhuizen, kraamklinieken en badhuizen. Dankzij die verbeteringen stijgt de levensverwachting van Amsterdammers van 27 jaar rond 1800 naar 50 jaar aan het einde van de eeuw.

Nieuwe begraafplaatsen

Langzaam maar zeker verandert de manier waarop mensen afscheid nemen. Tot laat in de negentiende eeuw worden doden nog in kerken begraven. Daarna komen er begraafplaatsen buiten de stad. Daar krijgt ieder zijn eigen plek, volgens geloof of traditie. Zorgvlied, Westgaarde en later ook crematoria laten zien hoe de stad steeds diverser wordt.

Nog meer nieuwe ziekten

In de jaren tachtig van de twintigste eeuw schrikt de wereld op door een nieuwe dodelijke infectieziekte: HIV/AIDS. Ook in Amsterdam, met een groeiende queer gemeenschap, vallen veel slachtoffers. En dan, in 2020: COVID-19. Straten lopen leeg, cafés en theaters sluiten, mensen moeten thuiswerken. In 2021 sterven bijna zesduizend Amsterdammers aan het virus. Veel families kunnen nauwelijks afscheid nemen van hun dierbaren. Ziekte en dood blijven de stad en haar bewoners overvallen en uitdagen.