Van Mokka naar Mokum
De naam van de Arabicaboon verraadt zijn herkomst. Oorspronkelijk groeit de plant in de bergen van Ethiopië, maar Arabische handelaren brengen de koffieplant naar de havenstad Mokka in Jemen. De VOC wil meedoen in deze handel, maar dat lukt niet. Daarom gaat de compagnie zelf koffie verbouwen in Azië.
Rond 1706 komen de eerste plantjes uit Java in Amsterdam aan. In de Hortus worden ze opgekweekt. Daarna nemen handelaren ze mee naar Suriname en beginnen plantages. In 1718 drinken bestuurders hun eerste kop Surinaamse koffie – en vinden die heerlijk.
Koffiehuizen
De koffiehuizen in Amsterdam ontstaan rond 1663. Een van de eerste is dat van de Engelse koopman Abraham Kick. Eerst komen er reizigers en zeelui, later ook Amsterdammers die er de laatste nieuwtjes en roddels horen. Rond 1700 telt de stad zo’n dertig koffiehuizen. In de Kalverstraat openen chique zaken als het Fransche en het Engelsche Koffiehuis, vlak bij de Dam en de Beurs. Handelaren doen er zaken, kaarten of dobbelen. Wanneer in 1720 de beurs instort en vele Amsterdammers hun geld verliezen, reageren ze hun woede af op de koffiehuizen.
Verlichting
Koffiehuizen worden plekken van debat. Burgers praten er over geloof, politiek en wetenschap. Ze zijn geïnspireerd door de ideeën van de Verlichting, een nieuwe stroming waarin de rede belangrijk is. Ze geloven dat je de samenleving met kennis en discussie kunt verbeteren. Alleen mannen nemen deel aan het debat; vrouwen doen niet mee. De gesprekken leiden tot steeds meer kritiek op slavernij en koloniale handel. Sommigen roepen zelfs op tot een boycot van koloniale koffie: wat in je kopje drijft, zeggen ze, is niet water maar ‘het bloed en zweet van de ellendigen’ die het hebben geoogst.
De slavernij wordt later afgeschaft, maar de koffie blijft. In de negentiende eeuw wordt koffie zelfs betaalbaarder. Het wordt dan ook de drank van arbeiders. Nieuwe volkskoffiehuizen bieden een alternatief voor het drankgebruik in kroegen: het zijn plekken met betaalbare maaltijden, koffie en boeken. Alhoewel… je kunt er ook gewoon een biertje krijgen.
