Een nieuw Rome
Architect Jacob van Campen ontwerpt een nieuw gebouw in klassieke stijl, geïnspireerd op het oude Rome. Beeldhouwer Artus Quellinus vult het interieur met beelden van deugden, helden en goden. Boven op de gevel prijkt de godin Vrede met een palmtak, mercuriusstaf en de hoorn des overvloeds: symbolen van succes en geluk. Binnen in de grote Burgerzaal kijkt de stedenmaagd van Amsterdam uit over kaarten van hemel en aarde, die in de vloer zijn ingelegd. Overal verwijzen beelden en schilderijen naar de rijkdom van de stad en de macht van haar bestuurders. Alles laat zien dat Amsterdam het middelpunt van de wereld is.
Het hart van de stad
In 1655 is het nieuwe stadhuis klaar. De Dam wordt het bestuurlijke hart van Amsterdam. In het gebouw zitten stadsdiensten zoals de Weeskamer en de Desolate Boedelskamer, waar mensen na een mislukte onderneming hun zaken moeten afhandelen. Ook vergaderen hier de burgemeesters en andere bestuursleden. Ze komen allemaal uit de rijke bovenlaag. Vergaderingen zijn niet openbaar: de gewone Amsterdammers mogen er niet komen. Via verzoekschriften, protesten en oproeren laten ze toch hun mening horen.
In het stadhuis zit ook de rechtbank. Daar wordt over leven en dood beslist. Straffen worden in het openbaar uitgevoerd op de Dam, zodat iedereen kan zien wat er met misdadigers gebeurt. Een van hen is Elsje Christiaens, een achttienjarige Deense vrouw. Na de moord op haar hospita krijgt ze in 1664 de doodstraf. Rembrandt legt haar vast op doek op het galgenveld in Noord.
Ruim tweeënhalve eeuw geldt het stadhuis als hét symbool van Amsterdams macht in het land en de wereld. In 1808 verhuist het stadsbestuur noodgedwongen naar de gebouwen van de voormalige Admiraliteit aan de Oudezijds Voorburgwal. Wanneer in 1986 de Stopera als nieuw stadhuis wordt geopend, spreekt niemand meer van een wereldwonder.
