Vincent van Gogh

Skilder yn in nije tiid

Syn libbensferhaal is like kleurryk as in protte fan syn skilderijen. Salang’t er libbet hat suver gjinien each foar syn radikaal fernijende manier fan skilderjen. Hy fielt him dêrtroch iensum en ûnbegrepen. Pas nei syn selsmoard wurdt er ferneamd; tsjintwurdich wurde syn skilderijen troch miljoenen minsken fan oer de hiele wrâld bewûndere.

Periode
Tijd van burgers en stoommachines

Hoofdlijnen
Woord en beeld verbinden

Keunstner
Vincent van Gogh wurdt yn 1853 berne yn it Brabânske doarp Zundert. Op jonge leeftiid reizget er al in protte troch Nederlân en Europa. Nei withoefolle baantsjes en in mislearre stúdzje kiest Van Gogh úteinlik foar in keunstnersbestean. Hy nimt skilderles en tekenet in protte. Yn 1885 makket er yn Nuenen it bekende skilderij De aardappeleters. It is in somber en donker portret fan in boerefamylje. Dy skilderstyl en it tema fan it libben en lijen fan gewoane minsken binne karakteristyk foar Van Gogh syn iere wurk.

It jier dêrop reizget er nei Parys, de stêd dêr’t in soad minsken dwaande binne mei fernijing fan de skilderkeunst. Syn broer Theo is dêr keunsthanneler en lit him kennis meitsje mei skilderijen en tekeningen fan Frânske ympresjonisten. Dy skilders geane mear ferfine om mei ljocht en kleur as dat Van Gogh wend is. Dat ynspirearret him om te eksperimintearjen: syn wurk wurdt kleurriker en hy begjint te skilderjen mei de koarte pinsielstreek dêr’t er letter sa ferneamd mei wurden is. Ek sammelet er Japanske houtsneden; de ynfloed dêrfan is werom te sjen yn syn lettere wurk.

Yn 1888 hiert Van Gogh in atelier yn Súd-Frankryk: it ‘Giele Hûs’ yn Arles, rûnom bekend wurden troch syn skilderij dêrfan. Oan syn suster Wil skriuwt er dat de wielderige natuer fan it suden freget om in nije manier fan skilderjen: ‘Absolút kleurich: himelsblau, rôs, oranje, fermiljoen, heech giel, heldergrien, helder-wynread, fiolet.’ Hy skilderet faak lânskippen en, om’t er gjin jild hat foar in model, aardich wat selsportretten.

Sykte en dea
It libben fan Van Gogh wurdt tekene troch ûnrêst, leafdesfertriet en jildsoargen. Mei syn keunstnersfreonen makket er faak rûzje. As keunstner Paul Gauguin by him is, rint in konflikt sa út ’e hân dat Van Gogh him bedriget mei in skearmes. Net folle letter snijt Van Gogh – by ûngelok of mei sin – in stik fan syn eigen linkerear ôf. Op in oantal selsportretten sjochst him mei syn ear yn it ferbân. Van Gogh krijt hieltyd mear lêst fan psychyske problemen. Hy lit him in skoft opnimme yn in psychiatryske ynrjochting, dêr’t er ferneamde skilderijen makket fan sipressen en de stjerrenacht. Op 27 july 1890 rint er in nôtfjild yn en sjit himsels yn it boarst. Hy stjert twa dagen letter.

Wrâldferneamd
Pas nei syn dea begjint er bekender te wurden. Oan de iene kant is dat fanwegen syn skilderijen, want dy binne libben, kleurich en eigensinnich. Oan de oare kant wekket syn libbensferhaal in protte ynteresse op: hy is it skoalfoarbyld fan de like geniale as iensume keunstner. Boppedat litte in protte lettere skilders har troch syn wurk ynspirearje.

Vincent van Gogh is no wrâldferneamd. Alle jierren komme der sawat twa miljoen besikers nei it Van Gogh Museum yn Amsterdam. Mear as 80 prosint fan dy besikers komt út it bûtenlân. Syn wurk is ek yn kolleksjes fan oare musea te finen, sawol yn as bûten Nederlân. Tsjintwurdich is Vincent van Gogh sa’n wurdearre keunstner dat syn wurk in soad jild wurdich is. Yn 2017 wurdt syn skilderij Boer in een veld by feilinghûs Christie’s feild foar hast 70 miljoen euro.

Vincent van Gogh

Kunstschilder Vincent van Gogh leefde in de negentiende eeuw. Dat was de tijd dat er bijvoorbeeld voor het eerst treinen, fabrieken en fototoestellen kwamen. Van Goghs schilderijen zijn tegenwoordig beroemd, maar in zijn eigen tijd wilde bijna niemand ze kopen. Hij heeft maar drie schilderijen verkocht in zijn hele leven!
De Aardappeleters

Dit is een schilderij dat Van Gogh maakte toen hij nog jong was. Het heet 'De Aardappeleters'. Het is een erg donker schilderij. Van Gogh wilde met 'De Aardappeleters' laten zien dat hij goed kon schilderen. De mensen op het schilderij hebben geen normale kleur. Hun huidskleur lijkt op ongeschilde aardappels!

In het begin schilderde Van Gogh altijd met donkere kleuren. Sommige mensen denken dat Van Gogh in het begin donkere schilderijen maakte, omdat hij ongelukkig was. Maar misschien vond hij dat wel gewoon mooi. De mensen uit zijn tijd vonden zijn donkere schilderijen niet mooi. Zij wilden liever schilderijen met met mensen en landschappen die net echt leken.
Zonnebloemen

Dit beroemde schilderij heet 'Zonnebloemen'. Vincent van Gogh maakte vier van deze schilderijen met zonnebloemen. Maar hij vond er maar twee echt goed gelukt. Van deze twee schilderijen maakte hij drie kopieën. (Een kopie is iets wat precies is nagemaakt.) Dit schilderij is er daar een van. Je kunt hem zelf gaan bekijken in het Van Gogh Museum.

Zie je hoe licht en kleurrijk het schilderij 'Zonnebloemen' is? Vincent van Gogh woonde twee jaar lang in Parijs. Daar zag hij de schilderijen van moderne schilders: Impressionisten. Zij wilden de indruk (ook wel impressie genoemd) die een ding op hen maakte, vastleggen. Het schilderij hoefde niet op de werkelijkheid te lijken. Het moest alleen goed een sfeer weergeven. Vaak hebben zulke schilderen hele aparte kleuren. Want met kleur kun je goed een gevoel laten zien.
Vincent vond dat mooi en ging ook zulke kleurige schilderijen maken. In plaats van donkere schilderijen, maakte hij nu schilderijen met veel kleur. Maar ook de kleurige schilderijen vonden de mensen in Van Goghs tijd niet mooi. Vincent verkocht bijna niks.
Sterrennacht

Zie je hoe dit schilderij van Vincent van Gogh gemaakt is? Het zijn geen ingekleurde vlakken, maar allemaal kleine streepjes naast elkaar. Vincent schilderde veel van zijn kleurige schilderijen op deze manier.

Van veraf lijkt zo'n schilderij met allemaal streepjes een gewoon schilderij. Het lijkt alsof de vlakken gewoon ingekleurd zijn. Maar als je er van dichtbij naar kijkt, zie je het wit er tussendoor. Door het wit en de streepjes lijkt het schilderij heel licht en helder.
Zelfportret

Op dit zelfportret heeft Vincent één oor in het verband. Er zijn allerlei spannende verhalen over het oor van Van Gogh. Het bekendste verhaal is dat Van Gogh ruzie had met een vriend. Van Gogh zou zó boos zijn, dat hij zijn eigen oor had afgesneden. Volgens een ander verhaal heeft Vincents vriend het oor afgehakt. Wat er precies gebeurd is, weet niemand.

Vincent van Gogh heeft veel zelfportretten geschilderd. Hij wilde graag oefenen met schilderen, maar had geen geld om mensen te betalen die model kwamen zitten. Daarom kocht hij een goede spiegel en schilderde hij zichzelf.
De zelfportretten zijn bedoeld als oefening. Dat kun je vaak ook goed zien: ze zijn klein en ze zijn geschilderd op karton, niet op echt schilderdoek. Van Gogh maakte graag portretten. In zijn tijd werden ook de eerste foto's gemaakt. Maar dat vond Van Gogh maar niks. Een foto kan niet laten zien hoe iemand echt is, zei hij. Een geschilderd portret kan dat wel.
Van Gogh's kleuren

Boven dit café woonde Vincent toen hij in Parijs was. Het huis heet het 'Gele Huis' en het schilderij heet 'Het Nachtcafé'. Van Gogh heeft hele aparte kleuren gebruikt voor dit schilderij. Alles is geel, rood of groen. Dat deed hij niet zomaar.

Het Nachtcafé is geen vrolijk café. De mensen liggen te slapen en de meneer bij de biljarttafel heeft niemand om mee te biljarten. Van Gogh schreef aan zijn broer Theo waarom hij het café zo heeft geschilderd. Hij zegt: "Ik wilde laten zien dat het café een plek is waar je gek kunt worden. Met het geel en groen wilde ik de nare sfeer in de kroeg uitdrukken."
Van Gogh's brieven

Deze tekening deed Vincent bij een brief aan zijn broer Theo. Het is Vincent's slaapkamer in Parijs. Vincent stuurde veel brieven aan Theo. Hij vertelde daarin hoe het met hem ging. En hij liet zijn nieuwe schilder-ideeën zien. In veel brieven staan tekeningetjes, soms zelfs in kleur!

Veel van de brieven die Vincent aan Theo schreef, zijn bewaard gebleven. Zo kunnen we nu nog steeds lezen hoe Van Gogh over zijn eigen schilderijen dacht!
De dood van Vincent van Gogh

Hier zie je de graven van Vincent en zijn broer Theo. Ze liggen naast elkaar begraven, omdat ze zo'n speciale band met elkaar hadden. De graven liggen in Frankrijk, daar zijn de broers gestorven.

Vincent van Gogh verhuisde aan het einde van zijn leven naar het stadje Arles, in het zuiden van Frankrijk. Daar schildert hij het schilderij van het Korenveld. Vincent was arm en daardoor vaak somber. Hij hoopte dat het warme weer in Frankrijk hem vrolijker zou maken. Maar dat was niet zo. Vincent raakte steeds meer in de war. Het werd zelfs zo erg, dat hij in een ziekenhuis terecht kwam. Ook in de inrichting bleef hij schilderen. Soms was hij zo ziek, dat hij niet naar buiten kon. Dan tekende hij schilderijen van zijn favoriete schilders na, Rembrandt bijvoorbeeld.
Na een jaar mocht Vincent uit het ziekenhuis. Het ging eventjes goed met hem. Toch bleef hij bang om weer zijn verstand te verliezen. In de zomer van 1890 ging het fout. Vincent ging met zijn schildersspullen naar een korenveld. Daar schoot hij zichzelf neer. Hij leefde nog, maar twee dagen later stierf hij. Zijn broer Theo was bij zijn begrafenis. Een jaar later stierf Theo ook. Theo's vrouw begroef hem naast zijn broer Vincent.
Vincent van Gogh nu

Weet je hoeveel geld dit schilderij kost? 82,5 miljoen dollar! Daar kun je twee grote passagiersvliegtuigen voor kopen. Tegenwoordig zijn alle schilderijen van Van Gogh heel duur. Maar in de tijd van Van Gogh was dat wel anders!

Vincent van Gogh heeft in totaal meer dan 860 schilderijen gemaakt. Met al die schilderijen heeft hij maar 288 gulden verdiend, dat is ongeveer 130 euro. Hij heeft maar drie schilderijen verkocht. Van Gogh heeft ook nog 1200 andere dingen gemaakt, bijvoorbeeld tekeningen met pen en papier.
Voor al die schilderijen en tekeningen willen mensen tegenwoordig veel geld betalen. In 1973 is er zelfs een speciaal museum voor het werk van Van Gogh geopend: het Van Gogh Museum in Amsterdam. Daar hangen de meeste schilderijen van Van Gogh. Je kunt ze daar zelf gaan bekijken! Er hangen ook schilderijen van Van Gogh helemaal in Amerika en Japan.