Maria van Bourgondië

Foarstinne tusken Bourgondië en Habsburch

Maria van Bourgondië is pas 25 jier âld as se stjert. Dochs is de koarte tiid dat se as hartogin regearret in belangryk omslachpunt yn ’e skiednis fan ’e Lege Lannen. Under druk jout Maria rjochten werom oan har ûnderdienen en troch har houlik sille de Nederlannen lang diel útmeitsje fan it wrâldryk fan ’e Habsburgers.

Periode
Tijd van steden en staten

Mar in famke
Maria wurdt yn1457 yn Brussel berne as iennichst bern fan Isabella van Bourbon en Karel van Charolais. Se is it bernsbern fan de hartoch fan Bourgondië, Filips de Goede. Mei in soad pracht en preal wurdt se doopt, mar har pake is dêr net by oanwêzich om’t it mar in famke is. Dochs soe sy as iennichst bernsbern syn lettere erfgenamt wurde.

Troch tûke houliks- en machtspolityk en oarloggen witte de Bourgondiërs har hartochdom enoarm út te wreidzjen mei ûnder mear de rykste parten fan de Lege Lannen, lykas Flaanderen en Brabân. Filips de Goede set syn nicht grevinne Jacoba van Beieren ûnder druk om har greefskippen Seelân en Hollân nei har dea oan him ôf te stean. Filips ropt ek de Steaten-Generaal yn it libben: in polityk orgaan dêr’t alle dielen fan ’e Bourgondyske lannen yn fertsjintwurdige binne.

Nei it ferstjerren fan Filips yn 1467 folget syn soan Karel him op. Hy is altyd op it oarlochspaad om syn gebieten noch fierder út te wreidzjen en hat dêr syn bynamme ‘de Stoute’ oan te tankjen, wat ‘de dappere’ betsjut. Maria wurdt faak beselskippe troch har styfmem Margaretha van York, de suster fan de Ingelske kening. Beide ûndernimme se in soad diplomatike reizen yn ’e namme fan ’e hartoch. Troch syn kostbere oarloggen wurdt Karel hieltyd minder populêr. Hy lûkt ek hieltyd mear gesach nei him ta, wat net yn goede ierde falt by de Steaten-Generaal.

Hartogin
Yn jannewaris 1477 sneuvelet Karel op it slachfjild en wurdt Maria as nije hartogin fan Bourgondië de rykste erfgenamt fan Europa. De Frânske kening Lodewijk XI grypt fuort de gelegenheid oan om de Bourgondyske lannen, dy’t neffens him oan de Frânske kroan tabehearre, wer te anneksearjen,. Hy rjochtfeardiget syn aksje troch te sizzen dat in frou gjin fazal fan ’e Frânske kening wêze kin. Hy probearret Maria te twingen mei syn soan te trouwen.

Maria moat twa stappen nimme om Frânske oerhearsking foar te kommen. Om har fan de stipe fan ’e Bourgondyske gewesten te fersekerjen, ûndertekenet sy it ‘Groot Privilege’. Mei dy akte jout sy de rjochten fan de ferskillende gewesten dy’t troch har heit ôfnommen binne, wer werom. Yn ruil foar dy foarrjochten moatte de Steaten-Generaal har trou belove en ynstimme mei nije belestingen foar de oarloch. Dêrneist folget se de winsk fan har heit en trout mei Maximiliaan fan Eastenryk, út de Habsburchske dynasty. Mei Maximiliaan kin sy har lannen troch in sterke foarst beskermje litte.

It houlik betsjut de ein fan Maria har politike karriêre. Lykas wenst yn dy tiid moat se tenei de politike besluten oan har man oerlitte. It krijen fan bern foar de dynastike opfolging is no har foarnaamste taak, en se krijt yn koarte tiid trije bern. Lykas in soad rike tiidgenoaten lit Maria in ‘brevier’ meitsje. Dat prachtich fersierde gebedeboek brûkt se foar har deistige tawijing oan God. Yn 1482 stjert Maria, in pear wiken neidat se fallen is mei har hynder. Se wurdt yn in prachtige grêftombe lein, dy’t noch altyd yn Brugge te besjen is.

Neilittenskip
Troch Maria har houlik wurde grutte parten fan ’e Lege Lannen foar lange tiid ûnderdiel fan it Habsburchske Ryk, dat him útstrekke soe oant yn Azië en Amearika. Yn ’e sechstjinde iuw wurdt har beppesizzer Karel V hearsker fan dat wrâldryk. It ‘Groot Privilege’ en oare ôfspraken mei de gewesten wurde net fergetten. In iuw letter binne se in boarne fan ynspiraasje yn ’e Nederlânske Opstân tsjin Maria har oerbeppesizzer Filips II.

Geboorte van Maria

Maria van Bourgondië wordt in 1457 geboren als dochter van Isabella van Bourbon en Karel de Stoute. Ze is de kleindochter van hertog Filip de Goede. Haar rijke grootvader komt niet naar haar doop, want ze is 'maar een meisje'. Dat vindt hij niet belangrijk genoeg.
Maria van Bourgondië

Maria is het enige kind van Isabelle van Bourbon en Karel de Stoute. Ze groeit op in het Prinsenhof in Gent, in een groot kasteel. Ze leert rekenen, lezen en schrijven. Als haar vader overlijdt wordt Maria de hertogin van Bourgondië. Ze is dan bijna twintig jaar oud.
Groot Privilege

De Franse koning Lodewijk XI wil dat de Bourgondische Nederlanden bij het Franse rijk horen. Maria voorkomt dat door haar handtekening te zetten onder het Groot Privilige. Dat is een soort contract waarin wordt afgesproken dat de Bourgondische gewesten hun privileges (dat zijn speciale rechten) terug krijgen. In ruil voor die rechten moeten de Bourgondische gewesten belasting betalen en trouw beloven aan Maria.
Bourgondië

Dit is het wapen van Maria van Bourgondië. Bourgondië is een gebied in Noord-Frankrijk. Het ontstaat als de Franse koning dit gebied uitleent aan zijn zoon Filips de Stoute. Door oorlogen, huwelijken en erfenissen kunnen de Bourgondiërs hun gebied enorm uitbreiden.
Maximiliaan van Oostenrijk

Maria trouwt met Maximiliaan van Oostenrijk. Hij hoort bij de familie Habsburg. Deze familie regeert op dat moment over een groot deel van Europa, onder andere Oostenrijk. Maximiliaan kan als baas van het Habsburgse rijk Maria en haar landen beschermen.
Maria's dood

Maria overlijdt onverwachts in het jaar 1482. Ze is pas 25 jaar oud. Ze valt van haar paard en sterft een tijdje later.

Maria wordt begraven in Brugge, in een prachtig graf. Het is daar nog steeds te zien.
Filips de Goede

Filips de Goede is één van de eerste Bourgondische hertogen. Hij is de grootvader van Maria van Bourgondië. Onder de leiding van Filips worden de Bourgondische Nederlanden enorm uitgebreid.

Om makkelijker te kunnen besturen, regelt Filips vanuit één plek het bestuur, de rechtspraak en de belastingen. Door centraal te besturen gelden overal dezelfde wetten en regels. Ook stelt hij de Staten-Generaal in. Daarin zijn alle Bourgondische gewesten vertegenwoordigd.
Karel de Stoute

Karel de Stoute is de zoon van Filips de Goede. Karel is de vader van Maria van Bourgondië.

Karel voert veel oorlogen. Dit levert hem de bijnaam ‘de Stoute’ op, wat ‘de dappere’ betekent. Net als zijn vader slaagt hij erin zijn gebied te vergroten. Karel maakt zich niet geliefd. Hij maakt tijdens zijn oorlogen veel vijanden. Ook kosten de oorlogen veel geld, waardoor Karel de belastingen verhoogt.
Karel de Vijfde

Karel de Vijfde is de zoon van Filips de Schone en de kleinzoon van Maria van Bourgondië. Karel de Vijfde is niet zo knap als zijn vader, Filips de Schone (de mooie). Hij is ook gehandicapt. Zijn kaak staat zo ver naar voren dat zijn mond niet goed dicht kan. Karel kan moeilijk praten en eten. Hij heeft vaak last van zijn buik.

Na het overlijden van Filips de Schone in 1506 regeert Karel over de Habsburgse Nederlanden en het Spaanse rijk. Er wordt gezegd dat het rijk van Karel de Vijfde zo groot was, dat de zon er nooit onderging. Om het grote rijk goed te kunnen besturen, zorgt Karel dat alle wetten en regels in zijn hele gebied hetzelfde zijn. Hij bestuurt het rijk vanuit één centrale plaats, namelijk Brussel.

Vensterplaat over Maria van Bourgondië. Illustratie: John Rabou. Deze afbeelding is de basis van twee LessonUp-lessen voor basisonderwijs en onderbouw VO. Aan een werkblad en docentenhandleiding bij deze vensterplaat wordt nog gewerkt.