Yndonezië

De striid foar ûnôfhinklikheid

Flak nei de Twadde Wrâldoarloch wurde Nederlânske militêren nei de resint útroppen Republyk Yndonezië stjoerd om it âlde gesach werom te bringen. Der folget in oarloch mei in soad geweld, mar Yndonezië bliuwt ûnôfhinklik. Yn 1949 erkent Nederlân dy ûnôfhinklikheid ek.

Periode
Tijd van wereldoorlogen

Unôfhinklikheid

Proklamasi. Kami bangsa Indonesia dengan ini menjatakan kemerdekaan Indonesia…

Wij, het volk van Indonesië, verklaren hierbij dat Indonesië onafhankelijk is…

Sa lit Soekarno op 17 augustus 1945 yn Jakarta oan de wrâld witte dat it koloniale Nederlânsk-Yndië definityf foarby is. Twa dagen earder hat Japan him oerjûn, nei de atoombommen op de Japanske stêden Hiroshima en Nagasaki. Dêrmei komt der in ein oan de Twadde Wrâldoarloch yn Azië.

Al foar de oarloch bestiet yn Nederlânsk-Yndië in brede aktivistyske beweging dy’t him ynset foar selsbeskikkingsrjocht. Lieders lykas Soekarno, Mohammad Hatta en Soetan Sjahrir iverje foar folsleine ûnôfhinklikheid, oaren wolle mear autonomy. Mar it Nederlânske gesach hâldt de toutsjes strak yn hannen. En dan falt Japan yn 1942 Nederlânsk-Yndië binnen. De alliearde striidkrêften ferlieze op 27 febrewaris de Slach op de Javasee en op 8 maart folget de kapitulaasje. Under minne omstannichheden wurde soldaten kriichsfinzen makke en wurde Nederlanners en letter ek Yndyske Nederlanners finzen set yn kampen. De Japanners stelle it Nederlânsk-Yndyske bestjoerssysteem bûten wurking, feitlik hâldt Nederlânsk-Yndië op te bestean.

Unôfhinklikheidsoarloch
Nederlân erkent de Republyk Yndonezië net. Fan 1945 ôf wol it mei ûnderhannelingen, oarlochsfiering en geweld it gesach weromwinne, of op syn minst kontrôle hâlde oer it dekolonisaasjeproses. Mear as 200.000 militêren dogge mei oan dy oarloch, en mear as de helte dêrfan binne tsjinstplichtigen. De grutste militêre operaasjes fan Nederlân binne Operatie Product yn 1947 en Operatie Kraai yn 1948-1949. By de lêste wurdt Soekarno finzen set. Beide operaasjes wurde oantsjut mei de term ‘polisjonele aksjes’. De Feriene Naasjes jouwe it befel om op te hâlden mei de militêre aksjes en de finzenen frij te litten. Pas yn maaie 1949 jout Nederlân ta oan de ynternasjonale druk. Yn de perioade 1945-1949 falle oan Yndonezyske kant mear as hûnderttûzen deaden, oan Nederlânske kant sa’n fiiftûzen militêren en tûzenen boargerdeaden. Op 27 desimber 1949 wurdt yn Amsterdam de soevereiniteitsoerdracht tekene.

Allinnich it westlike part fan Nij-Guineä wurdt pas yn 1962 opjûn. Nei in oergongsperioade ûnder VN-tafersjoch beheart Yndonezië sûnt 1963 de regio, sûnder dat der rekken holden wurdt mei de winsken fan de Papoea’s. Dêrmei wurde de steatsgrinzen fan de tsjintwurdige Republyk Yndonezië deselde as dy fan it eardere Nederlânsk-Yndië.

Migraasje
Fanwegen de nije machtsferhâldingen ferlitte oant yn de sechstiger jierren yn totaal mear as 300.000 Nederlanners, Yndyske Nederlanners en leden fan Yndonezyske minderheidsgroepen (Molukkers, Papoea’s, Sinezen) it lân. De measten geane nei Nederlân. Under harren binne 4.000 Molukske soldaten fan it eardere Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) en harren húshâldingen. Yn totaal komme der 12.500 Molukkers nei Nederlân. Sy ferwachtsje dat se op koarte termyn weromkeare kinne nei in eigen Molukske steat. Mar dy ferwachting wurdt noait wiermakke. Dat liedt yn de santiger jierren ta skokkende gizelingsaksjes troch jonge Molukske aktivisten.

Gjin ferline tiid
Lange tiid wurdt der oer de ferlerne koloniale oarloch swijd. De stânpunten tusken de grutte groep feteranen en in brede groep migranten út de eardere koloanje rinne fier útinoar. Fan 2008 ôf wurdt de erkenning fan de oarlochsmisdieden yn de rjochtseal útfochten. It bekendst is de Rawagede-saak. Yn 1947 waarden yn it West-Javaanske doarp Rawagede 431 manlju deasketten troch Nederlânske militêren. Sa’n sechstich jier letter easkje de widdowen in skeafergoeding. Yn 2011 oardielet de rjochtbank dat de widdowen dêr rjocht op hawwe.

Noch altyd wrakselet Nederlân mei de erkenning fan Soekarno syn ôfkundiging en de dêropfolgjende oarloch. Yn 2020, 75 jier nei de Proklamasi, makket kening Willem-Alexander ekskuzes foar ‘ûntspoaringen fan geweld’ yn de oarloch en lokwinsket er Yndonezië mei 75 jier ûnôfhinklikheid.

Een kolonie van Nederland

Indonesië is een eilandengroep in Zuid-Oost Azië. Dat is helemaal aan de andere kant van de wereld. Toch hebben Nederland en Indonesië heel veel met elkaar te maken. Indonesië was vroeger een kolonie van Nederland.
Alles verandert!

In 1942, tijdens de Tweede Wereldoorlog, vechten Nederland en Japan tegen elkaar in de Javazee. Nederland wil zo voorkomen dat Japan Nederlands-Indië binnenvalt. Japan wil een groot rijk veroveren en is al de baas in een groot deel van Azië. Nederland verliest het gevecht. Een week later geeft Nederland zich over. Japan is nu de baas in Nederlands-Indië.

Vanaf het moment dat Japan de baas is in Nederlands-Indië, is het eigenlijk geen kolonie meer van Nederland. Sommige Indonesiërs verwelkomen de Japanners als hun bevrijders. Ze willen dat het Japanse leger de Nederlanders verjaagt. Dan zal Indonesië deel van een groot Aziatisch land worden en na een tijdje eigen baas zijn.

De Japanners stoppen Nederlandse mannen, vrouwen en kinderen in werkkampen. Die worden al snel 'Jappenkampen' genoemd. Daar krijgen ze weinig te eten en moeten ze heel hard werken. Als ze niet luisteren naar wat de Japanners zeggen, worden ze zwaar gestraft.

De oorlog in Azië duurt lang. Japan blijft doorvechten, ook als Duitsland zich overgeeft. Maar dan zetten de Amerikanen een nieuw wapen in om een einde aan de oorlog te maken: de atoombom. Op 6 augustus 1945 gooien ze er een op de Japanse stad Hiroshima en drie dagen later op Nagasaki. Meer dan honderdduizend mensen komen om het leven. Zes dagen later geeft Japan zich over. De Tweede Wereldoorlog is nu eindelijk echt voorbij.
Jappenkampen

In 1942 wordt Japan de baas in Nederlands-Indië. Nederlandse en Indische mannen, vrouwen en kinderen worden in werkkampen gestopt. Ze worden ook wel 'Jappenkampen' genoemd. Mannen zitten in mannenkampen en de vrouwen en kinderen in vrouwenkampen. Het leven is daar heel zwaar. Veel mensen gaan dood in het kamp.

De Japanners dwingen gevangenen ook een spoorlijn aan te leggen in Birma. (Birma heet nu Myanmar. Het ligt vlak bij Indonesië.) Het werk is heel zwaar en de Japanners mishandelen de gevangen. Honderdduizenden Indonesiërs en ongeveer 15.000 Europeanen gaan dood bij het aanleggen van het spoor. Je snapt nu misschien wel waarom deze spoorlijn ook wel 'het dodenspoor' wordt genoemd.

In Den Haag staat sinds 1988 'het Indisch Monument'. Het is een monument ter nagedachtenis aan alle Nederlanders die tijdens de Japanse bezetting in de kampen of tijdens dwangarbeid zijn gestorven.
Indonesië roep de onafhankelijkheid uit

Wij, het volk van Indonesië, verklaren hierbij dat Indonesië onafhankelijk is... Deze woorden spreekt Soekarno uit op 17 augustus 1945. Het is een korte bijeenkomst ergens op straat. Maar zo laat Indonesië de wereld weten dat het land geen kolonie van Nederland meer wil zijn.

Al voor de Tweede Wereldoorlog willen steeds meer Indonesiërs eigen baas zijn. Soekarno is hun leider. Maar Nederland wil zijn kolonie niet kwijt. Er wonen veel Nederlanders. En de Nederlanders verdienen veel geld aan de producten die uit Nederlands-Indië komen. Daarom treedt Nederland hard op. Wie tegen de Nederlandse regering protesteert, komt in de gevangenis. Ook Soekarno.

Als in 1942 de Japanners de baas worden in Nederlands-Indië, laten ze Soekarno en de andere gevangenen vrij. In 1945 is de oorlog voorbij. Soekarno wil niet dat zijn land opnieuw een kolonie van Nederland wordt. Daarom roept hij twee dagen na het eind van de oorlog in Azië de zelfstandige Republiek Indonesië uit. Soekarno wordt de eerste president van de nieuwe Republiek.
Vechten voor vrijheid

Nederland is het niet eens met het uitroepen van de Republiek Indonesië in 1945. De regering praat met de leiders van de nieuwe republiek. Maar er komt geen oplossing. Dat betekent weer vechten: de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog breekt uit. Er wordt hard gevochten. Toch lukt het Nederland niet om opnieuw de baas te worden in de kolonie.
Een zelfstandig land

Op 27 december 1949 wordt in het Paleis op de Dam in Amsterdam de soevereiniteitsoverdracht getekend. Hiermee verklaren de Nederlandse minister-president Willem Drees en koningin Juliana dat de Republiek Indonesië onafhankelijk is. Indonesië is nu officieel een vrij land. Nederland doet dit niet helemaal vrijwillig. Er is veel druk vanuit het buitenland.

Veel Nederlanders hebben jarenlang gewerkt en gewoond in Indonesië. Nu moeten ze terug naar Nederland. Sommigen zijn in Indonesië geboren en hebben Nederland nog nooit gezien.

Ook veel Indonesiërs willen niet meer in het land wonen. Ze voelen zich er niet meer zo welkom. Ruim 300.000 Nederlanders, Indische Nederlanders, Papoea's en Indonesiërs verlaten na 1949 het land. De meesten gaan naar Nederland. Ook 12.500 Molukse soldaten verlaten Indonesië. Ze hadden gevochten in het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL).

In 2005 vieren de Indonesiërs dat ze 60 jaar vrij zijn, sinds 1945 dus. Terwijl het land volgens Nederland eigenlijk pas vanaf 1949 zelfstandig is. Toch bezoekt de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken de viering. Met zijn bezoek geeft Nederland alsnog toe dat Indonesië in 1945 is ontstaan.

De minister zegt tijdens de 60-jarige viering dat Nederland spijt heeft over de jaren na de Tweede Wereldoorlog waarin Nederland met geweld de macht probeerde terug te krijgen.
De vlag van de Republiek Indonesië

Dit is sinds 17 augustus 1945 de vlag van Indonesië. Hij heeft twee kleuren: rood en wit. Voor veel Indonesiërs zijn dat heilige kleuren. Rood is de kleur van de suikerpalm en wit van rijst. Suiker en rijst zijn de belangrijkste ingrediënten van de Indonesische keuken.