De gastarbeiders

Nije Nederlanners

De Nederlânske ekonomy makket yn de sechstiger jierren oeroeren en de fraach nei arbeiders groeit enoarm. Minsken út Spanje, Portugal, Grikelân, it eardere Joegoslavië, Turkije en Marokko moatte it tekoart oanfolje. Se wurde ‘gastarbeiders’ neamd, want harren oanwêzichheid soe tydlik wêze.

Periode
Tijd van televisie en computer

Ekonomyske groei
De útstream fan Nederlanners yn de jierren 1950 is de grutste yn de Nederlânske skiednis. Sa’n 350.000 minsken emigrearje mei stipe fan de regearing nei lannen lykas Kanada, Nij-Seelân en Australië. Begjin sechstiger jierren folget der rappe ekonomyske groei en kin Nederlân ynienen alle arbeiders brûke. Dat jildt benammen foar de yndustry. Bedriuwen lykas de Hoogovens en Philips rjochtsje harren blik dêrom op it bûtenlân. Se sykje tydlike arbeiders, dêrom de namme ‘gastarbeiders’.

Yn earste ynstânsje komme foaral Italiaanske, Spaanske, Grykske en Joegoslavyske arbeiders nei Nederlân, foar it grutste part manlju. Nei in oanwervingsoerienkomst mei Turkije yn 1964 folgje Turkske arbeiders, fiif jier letter Marokkaanske arbeiders. Yn sommige gefallen hellet in ‘keuringskommisje’ fan de Nederlânske oerheid arbeiders op yn Marokko. De mearderheid fan de migranten wennet en wurket yn de yndustriële sintra, sa as de Rotterdamske haven en de tekstylregio yn it easten fan it lân. Se dogge faak swier wurk, meitsje in soad oeren en libje yn ienfâldige omstannichheden.

Fan tydlik nei permanint
Yn de begjinjierren wurde de nije arbeidskrêften mei iepen earms ûntfongen. Mar nei in skoft lit de lokale befolking soms dúdlik fernimme net bliid te wêzen mei harren oanwêzichheid. De regearing lit se net ynboargerje: it idee is dat de arbeiders hjir tydlik binne. Yn ’e praktyk rint it oars. Wurkjouwers ferlingje de kontrakten hieltyd wer, oant yn de santiger jierren, mei de tebekgong fan de yndustry, de oanwerving fan gastarbeiders offisjeel stopset wurdt. Yn de tachtiger jierren wurde de gefolgen fan de krimpende wrâldekonomy krekt troch dy groepen field. In protte arbeiders bliuwe yn Nederlân, hielendal nei’t de wet op it wer byinoar bringen fan ’e húshâlding (1974) de mooglikheid biedt om harren famylje oerkomme te litten.

Fan de tachtiger jierren ôf wurket de Nederlânske regearing oan in yntegraasjebelied dat oant de dei fan hjoed trochgiet. Moatte nijkommers har oanpasse en hielendal opgean yn de mearderheidskultuer, of kin der sprake wêze fan yntegraasje mei behâld fan eigen identiteit? Of is yntegraasje in miks fan dy twa?

De multykulturele maatskippij
Nederlân is mei de komst fan dy grutte groep arbeiders wer in ymmigraasjelân wurden. Neist de tastream fan gastarbeiders ferlient Nederlân, krekt as in soad oare Europeeske lannen, asyl oan politike flechtlingen. Migranten út Suriname en de Antillen fêstigje har ek yn Nederlân. Binnen de Europeeske Uny heft Nederlân syn grinzen op, wat liedt ta ymmigraasje fan arbeidskrêften út East-Europa.

De ferskillende migraasjestreamen soargje foar in heftich polityk debat oer de relaasje tusken maatskippij, kultuer en religy. De terroristyske oanslaggen fan 11 septimber 2001 yn Amearika sette dat petear op skerp. Foaral it plak fan de islam yn de Nederlânske maatskippij liedt ta debat. Dêrby komt hieltyd de fraach werom wat 'Nederlannerskip' einliks ynhâldt, en yn hoefier’t Nederlân iepenstiet foar nijkommers.

Los fan de maatskiplike diskusje docht him ûnder migrantebern in flugger proses fan yndividualisearring foar. Se binne yn alle lagen fan de maatskippij te finen. Likegoed behinderje de lege sosjaal-ekonomyske omstannichheden in soad migranten yn in suksesfolle trochstreaming yn de maatskippij en ûnderfine se faak diskriminaasje by it partisipearjen op de arbeidsmerk.

Bern fan gastarbeiders ûndersykje de ynfloed fan de migraasje fan harren âlders op harren libben. Yn 2018 wint Murat Isik de Libris Literatuur Prijs mei syn roman Wees onzichtbaar, wêryn’t er it migraasjeferhaal fan syn Turkske famylje yn Amsterdam Súdeast fertelt. Sa’n oarsprongsferhaal jout dy generaasje it gefoel derby te hearren en soarget foar ferbining.

Veelkleurig Nederland

Nederland is na de Tweede Wereldoorlog een heel kleurrijk land geworden: er wonen tegenwoordig mensen met allerlei huidskleuren. Op het platteland is dat vaak nog wat minder dan in de stad, maar veelkleurig is Nederland inmiddels tot in de uithoeken. Hoe is dat zo gekomen?

Nederland is een land met een heleboel verschillende culturen. Dat noem je een multiculturele samenleving (multi betekent 'veel'). Er wonen in ons land mensen uit maar liefst 190 verschillende landen. Al deze mensen hebben hun eigen eten, kleding, gewoonten, feesten en godsdiensten. Er wordt in ons land veel gepraat over deze multiculturele samenleving: in de politiek, maar ook door de mensen op straat.
Suriname en de Nederlandse Antillen

Op deze foto zie je prinses Beatrix toen ze nog veel jonger was. Het is een foto uit 1975. De mensen om haar heen zijn Surinamers. Ze zijn erg blij omdat ze vieren dat hun land onafhankelijk is geworden. het hoort niet langer bij het Nederlandse koninkrijk.

Suriname was vroeger een kolonie van Nederland. Maar in 1975 wordt het land onafhankelijk. Het was een spannende tijd. In Suriname wonen veel verschillende volken, en de mensen wisten niet hoe de onafhankelijkheid zou verlopen. Ze waren onzeker over de toekomst van hun land. En veel mensen vonden het ook moeilijk dat ze moesten kiezen tussen Surinamer of Nederlander zijn. Door dit alles vertrokken rond 1975 meer dan 130.000 Surinamers naar Nederland.

Ook de Nederlandse Antillen en Aruba waren vroeger een kolonie van Nederland. Na de Tweede Wereldoorlog kregen ze steeds meer zelfstandigheid. Toen zijn er ook veel mensen uit deze landen naar Nederland gekomen, om er te wonen en te werken.
Gastarbeiders

In Nederland wonen veel Turken en Marokkanen. De eerste Turkse en Marokkaanse mannen kwamen tussen 1950 en 1960 naar Nederland om hier te werken. We noemen hen gastarbeiders. Later kwamen ook hun vrouwen en kinderen naar Nederland.

Rond 1950 en 1960 ging het heel goed met Nederland. De Tweede Wereldoorlog was voorbij, de economie begon weer te bloeien en er was veel werk. Er was eigenlijk té veel werk! Er waren extra mensen nodig om al dat werk te kunnen doen. Daarom werden er mensen gehaald uit landen waar weinig werk was: de landen rond de Middellandse Zee. Dat zijn bijvoorbeeld Turkije en Marokko, maar ook Griekenland, Italië en Spanje. Deze mensen waren voor een tijdje te gast in Nederland om te werken. Daarom heten ze gastarbeiders. Als het werk klaar was, zouden ze weer vertrekken.
In 1970 kwam er minder werk. Maar toen waren de gastarbeiders al tien jaar in Nederland, en soms nog langer. Ze waren hier helemaal gewend. En in hun eigen land was er nog minder werk. Daarom bleven ze in hier. Ze lieten hun vrouw en kinderen ook naar Nederland komen. Dat noemen we gezinshereniging.
Vluchtelingen

Vanaf 1980 komen er veel vluchtelingen uit de hele wereld naar Nederland. Ook nu nog. Ze vluchten weg uit hun eigen land, omdat daar oorlog of honger is. We noemen hen ook wel asielzoekers. Als je naar een ander land vlucht, vraag je daar asiel aan. Dat betekent dat je vraagt om bescherming, hulp en een eigen plekje in het nieuwe land.
Multicultureel eten

Hoe vaak eet jij nog aardappelen met groente en vlees? Waarschijnlijk geen zeven dagen per week! In Nederland zijn we al helemaal gewend om shoarma, rijst of pasta te eten. We kennen al die verschillende soorten eten door al die verschillende soorten mensen die hier zijn komen wonen. Zij hebben allemaal hun eigen eten meegenomen.

Pasta komt uit Italië, rijst uit Indonesië en döner kebab uit Turkije bijvoorbeeld. We kunnen dat in restaurants eten, maar het ligt ook gewoon in de supermarkt. In Nederland hebben we al die buitenlandse gerechten wel een beetje aangepast aan onze eigen smaak. Nederlandse nasi is veel minder scherp dan echte Indonesische nasi! En wist je dat heel vroeger, toen pasta hier nog maar net bestond, mensen pasta aten als toetje? Ze lieten het héél lang koken en deden er dan nog suiker bij! Soms ontstaat er een nieuw gerecht door Nederlands en buitenlands eten bij elkaar te doen. Heb je wel eens een patatje kapsalon op? Dat is patat met shoarma, kaas en sla!
Inburgeren

Voordat nieuwe Nederlanders zich echt Nederlander mogen noemen, moeten ze 'inburgeren'. Dat betekent dat ze de Nederlandse taal moeten leren, maar ook hoe we hier met elkaar leven en welke dingen hier belangrijk zijn.

Inburgeren is sinds 2007 verplicht in Nederland. Dat doe je onder meer door het volgen van een inburgeringscursus. Je leert op deze cursus als eerste de Nederlandse taal. Je moet namelijk Nederlands kunnen lezen en schrijven, maar ook kunnen spreken en verstaan. Dat is belangrijk, want anders kun je niet echt meedoen in Nederland. Je kunt dan geen brood bestellen bij de bakker bijvoorbeeld, of een praatje maken met de buren. En je kunt dan ook niet goed werken.
Inburgeren betekent ook dat je weet hoe de dingen gaan in Nederland. Dat je niet mag bellen in de auto, bijvoorbeeld. En dat je 112 moet bellen als er een ongeluk is gebeurd. Of dat je op het gemeentehuis moet komen vertellen als je een kindje hebt gekregen. Aangifte doen, noemen we dat.
Aan het eind van de inburgeringscursus moet je examen doen. Als je dat haalt, krijg je een verblijfsvergunning. Dan heb je officieel toestemming om in Nederland te blijven. Maar als je zakt, krijg je een boete. En je krijgt voor een korte tijd een verblijfsvergunning, bijvoorbeeld maar voor één jaar. In die tijd moet je het inburgeringsexamen nog een keer doen.
Tulpen

Tulpen zijn echt Nederlands. Dacht je dat? Toeristen denken dat ook. Ze kopen zelfs plastic nep-tulpen om mee naar huis te nemen. Maar die echte Nederlandse tulpen komen helemaal niet uit Nederland! Ze zijn heel lang geleden uit Turkije gekomen.

Al heel lang heeft Nederland contacten met andere culturen. Dat kwam door de handel. Nederland handelde met veel verre landen. Nederlandse kooplieden voeren er met een boot naartoe en namen allerlei dure en mooie spullen mee terug. Tulpen uit Turkije bijvoorbeeld! Maar ook peper, kaneel en thee uit Indonesië. Dat werd voor veel geld in Nederland verkocht. Er is een tijd geweest dat een tulpenbol bijna net zoveel kostte als een huis!
Dat er mensen uit andere landen in Nederland komen wonen, is ook niks nieuws. Al in de zeventiende en achttiende eeuw kwamen er veel vluchtelingen uit Frankrijk en het zuiden van Nederland (wat nu België is) naar Nederland. Hier was veel werk, en mensen mochten hier denken en geloven wat ze wilden.
Maar er zijn ook Nederlanders in andere landen gaan wonen. Tussen 1800 en 1950 bijvoorbeeld. Toen zijn veel mensen met de boot naar Amerika vertrokken en daar blijven wonen.
Nederlands-Indië wordt Indonesië

Op 17 augustus 1945 liet Indonesië de wereld weten, dat Nederlands-Indië geen kolonie meer van Nederland was en voortaan Indonesië heette.

Na de onafhankelijkheid van Indonesië kwamen veel mensen naar Nederland. Ze konden of wilden niet langer in Indonesië of op de Molukse eilanden wonen. Mensen bijvoorbeeld die in het Nederlandse leger hadden gezeten of van wie een van de ouders Nederlander was. Ze voelden zich niet langer veilig of prettig in Indonesië.