Europa

Gearwurkje foar in freedsum Europa

Gjin nije oarloch mear dy’t Europa ferskuort. Dat is de belangrykste driuwfear foar in gearwurking dy’t úteinlik liedt ta de Europeese Uny (EU). In grutte mearderheid fan de Nederlanners stipet it lidmaatskip fan de EU. Oaren freegje har ôf: hoefier moat dy gearwurking gean?

Periode
Tijd van televisie en computer

Europeeske gearwurking
Nei de Twadde Wrâldoarloch sykje Europeeske lieders nei manieren om in nije oarloch foar te kommen. Ferskate politisy pleitsje foar Europeeske gearwurking en yntegraasje. Der wurdt in begjin makke mei gearwurking op it gebiet fan strategyske grûnstoffen dy’t nedich binne foar it meitsjen fan wapens. Frankryk, Dútslân, Italië, België, Nederlân en Lúksemboarch tekenje yn 1951 it Ferdrach fan Parys en rjochtsje dêrmei de Europeeske Mienskip foar Koalen en Stiel (EGKS) op. It ferdrach bepaalt dat de ûndertekeners de produksje fan koalen en stiel net mear nasjonaal regelje, mar oerdrage oan de EGKS.

Yn 1957 ûndertekenje de seis leden it Ferdrach fan Rome. Dêrmei is de oprjochting fan de Europeeske Ekonomyske Mienskip (EEG) in feit: in dûane-uny fan de seis lannen, dy’t frije hannel yn alle produkten garandearret. Al gau begjint de EEG in mienskiplik lânboubelied. De Nederlânske politikus Sicco Mansholt (1908-1995) ûntwerpt it om de itensfoarsjenning feilich te stellen en de ynkommens fan boeren troch subsydzjes te ferbetterjen. De Europeeske gearwurking wurdt hieltyd yntinsiver en sil yn de jierren dy’t folgje net allinnich oer ekonomy gean, mar ek oer kultuer, ûnderwiis en miljeu.

De Europeeske Uny
Begjin njoggentiger jierren is de Nederlânske regearing grut foarstanner fan fierdere yntegraasje fan Europa. Net alle lidsteaten binne dêr like entûsjast oer. Under it Nederlânske foarsitterskip fan de Ried fan Europeeske Mienskippen wurdt mei de ûndertekening fan it Ferdrach fan Maastricht yn 1992 de Europeeske Uny (EU) oprjochte. De lidsteaten wolle op it terrein fan feilichheid en justysje yntinsiver gearwurkje. En der wurdt besletten om in mienskiplike munt, de euro, yn te fieren.

Foar in trochfierlân lykas Nederlân is it lidmaatskip fan in grut Europeesk frijhannelsgebiet yn ekonomysk opsicht enoarm belangryk. Oare lannen sjogge de foardielen ek en it oantal lidsteaten fan EEG en EU groeit fan 6 yn 1972 oant 28 yn 2013.

De EU hat in grutte ynfloed op it libben fan syn ynwenners. Se kinne makliker emigrearje en reizgje binnen de Uny en oeral binnen de EU kin sûnder grinskontrôles guod ferfierd wurde. Regeljouwing tusken lannen wurdt ôfstimd, wêrtroch’t de EU hieltyd faker bepaalt wat de nasjonale oerheden fan de lidsteaten wol en net dwaan meie. Sa soarget de Nederlânske EU-kommissaris Neelie Kroes derfoar dat telecomproviders konsuminten net mear mei hege kosten belêstigje as se oer de grins belje.

Krityk
De bemuoienis út ‘Brussel’ wei ropt geregeld yrritaasje op. De measte Europeanen sjogge harsels yn earste ynstânsje as boargers fan har eigen nasjonale steaten. By guon ynwenners fan de Uny ûntstiet it gefoel dat se de regy kwyt reitsje oan Europa. Se fersette har tsjin fierdere yntegraasje; sa wize yn 2005 de Frânsen en de Nederlanners fia referindums in foarstelde Europeeske ‘grûnwet’ ôf. De eurokrisis dy’t yn 2009 útbrekt set it fertrouwen yn de EU fierder ûnder druk. Ek it fraachstik yn hokker mjitte oft lidsteaten flechtlingen opnimme moatte, liedt ta grutte ûnienichheid. De Britten stimme yn 2016 foar de ‘brexit’: it út de EU stappen. Nei in muoisum proses fan politike ûnderhannelingen wurdt it fuortgean yn 2020 definityf. Nettsjinsteande dy ûntwikkelingen is yn de measte fan de oerbleaune 27 lidsteaten de stipe foar de EU grut, ek yn Nederlân. De EU wurdt as belangryk, sels ûnmisber, ûnderfûn. Mar oer de wize wêrop’t de Europeeske gearwurking yn de takomst it bêste stal krije kin, ferskille de mieningen sterk.

Europa: van werelddeel tot unie

Europa is één van de zeven werelddelen en is daarmee dus een grondgebied. Maar Europa is ook een groep landen die samenwerkt: de Europese Unie. Europa is een plek waar mensen tegenwoordig graag naartoe komen voor veiligheid en welvaart. Maar dat is niet altijd zo geweest.

Eeuwenlang is Europa het strijdtoneel tussen verschillende koninkrijkjes en volkeren. Een voortdurend gevecht om land en macht. Verschillende keizers, zoals Karel de Grote en Napoleon, proberen heel Europa in hun macht te krijgen. De Eerste en de Tweede Wereldoorlog vormen een keerpunt in de Europese geschiedenis. Deze twee oorlogen veroorzaken zoveel menselijk leed en economische schade, dat de landen het erover eens zijn: dit mag nooit meer gebeuren. Een nieuwe oorlog moet voorkomen worden. Samenwerken lijkt de oplossing.
Nooit meer oorlog

Europa wordt na de Tweede Wereldoorlog verdeeld in Oost- en West-Europa. Er is veel werkloosheid en armoede. Enkele West-Europese landen besluiten dat er iets gedaan moet worden. Om de vrede te bewaren én de economie te stimuleren gaan zes landen samenwerken. Wat gaan ze doen?

Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk, Italië en Duitsland richten in 1951 de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) op. Kolen en staal waren belangrijk voor de wapen- en oorlogsindustrie, na de oorlog worden ze gebruikt voor vreedzaam herstel van de economie. Steenkolen zijn nodig voor de verwarming. En staal is nodig voor bijvoorbeeld spoorlijnen en gebouwen. Op deze manier kunnen de landen elkaar in de gaten houden én elkaar helpen. Dit is het begin van de uitgebreide Europese samenwerking op het gebied van handel en veiligheid, de Europese Unie (EU). En sinds de val van de Berlijnse muur in 1989 kunnen ook Oost-Europese landen lid worden van de EU.
Eén voor allen, allen voor één

Waarom zou een land lid willen worden van de Europese Unie? Het is namelijk niet gratis. Ieder lid betaalt geld aan de EU. Daar wil je dus wel wat voor terug krijgen. De belangrijkste reden om lid te worden is de samenwerking en vrije handel, die zorgen voor langdurige vrede en welvaart. Hoe dan?

Door het openstellen van de grenzen (Verdrag van Schengen, 1985/86) kun je vrij handelen en reizen in de EU. Dat is goed voor de handel en levert meer welvaart op. Als je meedoet heb je ook recht op subsidies. Dan krijg je geld van de EU voor speciale projecten, die goed zijn voor onder meer landbouw, economie en veiligheid. Samen sta je ook sterker om oplossingen te zoeken voor wereldproblemen zoals klimaatverandering, vluchtelingen en energievoorziening. Sinds 2002 is er ook de euro, de Europese munteenheid. Het nadeel van lid zijn is dat je als land over veel zaken niet meer zelf kunt beslissen. Als je lid bent van de EU moet je je houden aan de Europese afspraken en regels.
Lidmaatschap van de EU

Lid worden van de Europese Unie is ingewikkeld en kost veel tijd. Eerst moet een kandidaat-lidstaat aan allerlei voorwaarden voldoen. Het land moet in ieder geval een democratisch bestuur en een stabiele economie hebben en de Europese wetten en regels respecteren. Een land kan alleen lid worden als alle lidstaten ermee instemmen. En dan?

Als je voldoet aan de criteria kun je een aanvraag indienen. Dan starten de onderhandelingen. Het land moet zijn wetgeving aanpassen om aan de EU-regels te voldoen. De onderhandelingen gaan over wat er dan aangepast moet worden. Tijdens dit proces spreken we van kandidaat-lidstaten. Het is namelijk de bedoeling dat de landen goed kunnen samenwerken en elkaar kunnen en willen helpen als dat nodig is. Zijn alle besprekingen succesvol afgerond, dan mag je toetreden tot de Europese Unie. Wat in 1951 begon als een samenwerking tussen zes landen is inmiddels uitgegroeid tot een unie met 28 lidstaten.
Samen, maar niet gelijk

De EU telt op dit moment 27 lidstaten. Kroätie is er in 2013 als laatste bij gekomen. Maar er zijn wel wat verschillen tussen de lidstaten. Maar er zijn wel wat verschillen tussen lidstaten. Ze liggen bijvoorbeeld niet allemaal in het Schengengebied en kunnen dus niet vrij handelen en reizen in de EU. En niet alle lidstaten gebruiken de euro.

De afspraken die gemaakt zijn tijdens de onderhandelingen bepalen waarin het land wel en niet samenwerkt met de EU. Twintig EU-lidstaten gebruiken bijvoorbeeld de euro, dit noemen we de eurozone. Denemarken wil niet meedoen met de euro. Andere landen moeten eerst hun zaken netjes op orde hebben voor ze mee mogen doen.

Wil je onthouden welke landen de euro gebruiken? Er zijn handige ezelsbruggetjes bedacht: bij 12 landen was het; ding plof bips en bij 17 landen was het; sms ff bondige clips. Oeps, het zijn er nu 20, wie verzint een nieuwe?
De regering van de EU

De regering van de EU-lidstaten bestaat uit verschillende organisaties met Brussel als hoofdstad. De belangrijkste vier organisaties zijn: de Europese Commissie (EC), de Raad van de Europese Unie/Raad van Ministers, de Europese Raad (ER) en het Europees Parlement (EP). Samen zijn ze verantwoordelijk voor de Europese Unie. Wie doet wat?

De Europese Commissie (EC) is het dagelijkse bestuur van de EU. Elke eurocommissaris is - als een soort minister - verantwoordelijk voor één of meerdere onderwerpen, zoals milieu of veiligheid. Maar ze mogen hun eigen land niet voortrekken, het belang van de EU staat voorop. De Raad van Ministers bestaat uit leden van de regeringen uit de EU-landen. Zo kan elk land toch een beetje opkomen voor zijn eigen belang. Dan heb je nog de Europese Raad met alle regeringsleiders van de EU-landen. Het Europees Parlement (EP) lijkt op onze Tweede Kamer. De leden worden gekozen door de burgers van de EU-landen. Zij geven het volk een stem. Het Europees Parlement zit als enige organisatie in Straatsburg en reist regelmatig op en neer naar Brussel.
Europa in ons dagelijks leven

Europa lijkt ver weg, maar het is overal om je heen. Kijk eens naar de nummerborden van de auto’s naar het blauwe stukje met de Europese vlag. Of wat dacht je van het noodnummer 112: in bijna heel Europa geldig, handig hè? Bij de EU worden ook afspraken gemaakt over bijvoorbeeld luchtkwaliteit, milieu, landbouw en telefoontarieven. Waarom is dat belangrijk?

Stel dat de fabrieken in Duitsland heel veel viezigheid de lucht in blazen of lozen in de rivieren. De vieze lucht of het smerige water kan overal in Europa terechtkomen, niet zo gezond. Of wat dacht je van vlees, groenten of ander voedsel. Door de vrije handel gaan deze producten naar verschillende landen in de EU. Stel dat dit voedsel niet veilig is, dan kunnen we allemáál ziek worden. Door met elkaar goede afspraken te maken is het voor iedereen in de EU veiliger, schoner en prettiger leven en werken.
Meer of minder Europa

Grexit, Brexit, Frexit, Nexit! Deze begrippen staan voor het uittreden van een land uit de EU. Exit is Engels voor ‘uitgang’. Griekenland heeft heel hoge schulden. Wordt het een Grexit? Engeland wil geen lid meer zijn van de Europese Unie, dat betekent Brexit! Samenwerken is altijd lastig, zeker als er veel op het spel staat. Wat vind Nederland van Europa?

Vanaf 1951 zijn er steeds verdere stappen gezet in de samenwerking. Op meer gebieden en met meer landen. Nederland is niet altijd blij met de beslissingen van de Europese Unie. Maar er komt voorlopig geen Nexit. De meeste Nederlanders zijn vóór samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie, buitenlandse politiek, migratie en energie. Ook vinden de meeste Nederlanders het fijn om vrij te kunnen reizen in de EU. Andere positieve aspecten zijn de vrede, de euro en de invloed die de EU (als één blok) op de rest van de wereld heeft. Iets meer dan de helft van de bevolking van Engeland wil dat het land de dingen weer zelf gaat regelen. Brexit!