Aletta Jacobs

Opkomme foar gelikense rjochten

Aletta Jacobs is de earste frou yn Nederlân dy’t offisjeel talitten wurdt ta de universiteit. Se is ek de earste frou dy’t dokter wurdt en de earste frou dy’t promovearret. Yn Nederlân is se bekend as boechbyld fan de earste feministyske weach en fanwegen har striid foar frouljuskiesrjocht.

Periode
Tijd van burgers en stoommachines

Jeugd
Aletta Jacobs wurdt berne yn Sappemeer, yn de provinsje Grinslân. As skoalfamke skriuwt se yn 1871 in brief oan minister Thorbecke mei it fersyk om talitten te wurden ta ‘de akademyske lessen’. Se wol medisinen studearje. Thorbecke skriuwt oan har heit werom dat dat akkoart is. It is dus te tankjen oan in famke fan santjin dat de universiteiten yn Nederlân foar froulju iepensteld wurde. Allinnich Anna Maria van Schurman mocht earder fan 1636 ôf yn Utert by útsûndering kolleezjes folgje, achter in gerdyn wei om de manlike studinten net ôf te lieden.

Dokter
Neidat Jacobs promovearre is, reizget se nei Londen, dêr’t se yn kontakt komt mei progressive froulike dokters. Se fêstiget har as húsdokter yn Amsterdam oan de Herengracht. Se hâldt fergeze sprekoeren foar froulju en helpt harren oan foarbehoedmiddels. Dat lêste is foarútstribjend: der is noch net folle kennis oer foarbehoedmiddels en in protte froulju reitsje útput fan harren jierlikse swangerskippen. Ek freget Jacobs omtinken foar de lichaamlike klachten fan winkelfamkes, dy’t soms wol alve oeren stean moatte. Tanksij har wurde winkels wetlik ferplichte om harren personiel 'sitgelegenheid' te bieden.

Frouljuskiesrjocht
Yn 1889 reizget Jacobs nei Londen foar in kongres oer frouljuskiesrjocht en se rekket ynspirearre. As Wilhelmina Drucker yn 1893 de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VvVK) oprjochtet, slút Jacobs har dêrby oan. Yn 1903 wurdt se foarsitter. Op dat momint mei noch mar in part fan de manlike Nederlânske befolking stimme. Froulju wurde yn de kieswet net iens neamd. De hearskjende opfetting is dat polityk harren ôfhâlde soe fan harren belangrykste taak: it gesin.

De VvVK tinkt dêr oars oer en set folslein yn op frouljuskiesrjocht. De leden organisearje tentoanstellingen, jouwe kranten en pamfletten út, en biede petysjes oan. Yn 1916 organisearret de feriening in demonstraasje foar frouljuskiesrjocht dêr’t mar leafst 18.000 manlju en froulju yn meirinne. De kiesrjochtstriid is trochkrongen yn it hiele lân en wurdt ûnderwilens fan earm oant ryk stipe.

Yn 1917 krije manlju it algemien kiesrjocht. Foar froulju wurdt inkeld it passyf kiesrjocht ynsteld: se meie har ferkiesber stelle. Yn 1919 wurdt it wetsfoarstel foar frouljuskiesrjocht oannommen dat troch Jacobs úttocht wie. Yn 1922 wurdt it aktyf frouljuskiesrjocht echt yn de Grûnwet opnommen: froulju meie no stimme. Aletta Jacobs is dan 68 jier âld. Yn de Nederlânske koloanjes (Nederlânsk-Yndië, Suriname en de Nederlânske Antillen) bliuwt it kiesrjocht oant nei de Twadde Wrâldoarloch tige beheind.

Frouljuskongres
Ynternasjonaal krijt Jacobs bekendheid troch de organisaasje fan it International Women’s Congress yn Den Haach yn 1915. 1100 froulju út tolve lannen, mei dêrûnder de oarlochfierende, komme yn it neutrale Nederlân byelkoar om oer frede te praten. Se formulearje foarstellen dy’t se oan de steatshaden oanbiede. Sa giet Jacobs by de Amerikaanske presidint Woodrow Wilson op besite. Wilson syn pleit yn 1918 foar de oprjochting fan in feriening fan lannen dy’t meielkoar de frede bewarje, hat opfallende oerienkomsten mei de oanbefellingen fan it kongres. It liedt yn 1919 ta de oprjochting fan it Folkebûn, in foarrinner fan de Feriene Naasjes.

Dolle Mina’s
De grutste feroaringen yn de posysje fan de frou komme pas yn de tweintichste iuw, benammen troch de ‘twadde feministyske weach’. Yn de sechstiger jierren fiere ‘dolle mina’s’ aksje foar befrijing fan de frou. Sy wolle net, sa as harren memmen, feroardiele wurde ta in bestean as húsfrou. Yn 1980 wurdt de ‘Wet gelikense behanneling fan manlju en froulju’ oannommen.

Aletta schrijft een brief

Aletta Jacobs wil niets liever dan dokter worden. Daarvoor moet je studeren aan de universiteit. En in Aletta's tijd mogen aan de universiteit alleen jongens studeren. Aletta vindt dat oneerlijk. Daarom besluit ze een brief te schrijven aan minister-president Thorbecke.

In de brief die Aletta schrijft aan minister-president Thorbecke, vraagt ze hem of ze ook mag studeren aan de universiteit. En wat denk je? Thorbecke antwoordt binnen een week, maar niet aan Aletta zelf! Hij schrijft haar vader dat het goed is. Aletta is het eerste meisje dat officieel aan de universiteit mag studeren. Door Aletta's brief gingen de Nederlandse universiteiten open voor meisjes.
Aletta naar de universiteit

Aletta Jacobs wordt op 20 april 1871 toegelaten tot de universiteit van Groningen. Ze is de allereerste vrouw die in Nederland officieel naar de universiteit mag!

Niet iedereen is het ermee eens dat er een vrouw mag studeren. Aletta krijgt boze brieven. En in de kranten verschijnen nare stukjes over haar. Maar niemand kan Aletta afhouden van haar droom om dokter te worden. Ze studeert hard en haalt goede cijfers. Zeven jaar later studeert ze af. Aletta is dan de eerste vrouwelijke dokter van Nederland. Steeds meer meisjes volgen Aletta's voorbeeld en gaan studeren.
Tegenwoordig is bijna de helft van alle huisartsen een vrouw. Dat is allemaal dankzij Aletta!
Anna Maria van Schurman

In 1871 is Aletta Jacobs de allereerste vrouw die in Nederland officieel naar de universiteit mag. Vóór Aletta had er maar één meisje ooit les aan de universiteit gevolgd. Haar naam was Anna Maria van Schurman.

Anna Marie van Schurman leefde in de zeventiende eeuw. Ze was heel erg slim. Ze kon meer dan tien talen lezen en schrijven! Maar zelfs Anna Maria mocht niet echt studeren. Ze mocht alleen bij sommige lessen zijn. Dan moest ze achter een gordijntje zitten, om de jongens niet af te leiden! Ze mocht geen examen doen.
Dokter Aletta

Als Aletta haar diploma heeft gehaald, gaat ze in Amsterdam wonen en werken. Aletta is de eerste vrouwelijke dokter in Nederland. In de wijk waar Aletta dokter is, wonen veel arme arbeidersgezinnen. Die hebben geen geld om de dokter te betalen. Daarom houdt zij op dinsdag en donderdag een gratis spreekuur.
Een vrouw als dokter

Aletta is de eerste vrouwelijke dokter in Nederland. Er komen veel vrouwen op haar spreekuur. Ze komen liever bij Aletta dan bij een mannelijke arts. Aletta begrijpt beter dan mannelijke dokters hoe een vrouwenlichaam werkt, omdat ze zelf een vrouw is. Ze schrijft het allereerste voorlichtingsboek over het vrouwelijk lichaam.

Door Aletta's voorlichtingsboek zien vrouwen ook hoe hun lichaam werkt. Het is een heel bijzonder boekje. Eindelijk komt er meer aandacht voor het vrouwelijk lichaam. Aletta vindt het belangrijk dat vrouwen ook weten hoe het lichaam werkt en eruit ziet. Als je dat weet, kun je het ook gezonder houden.
Aletta ziet ook dat veel vrouwen zwaar werk moeten doen. Winkelmeisjes moesten bijvoorbeeld wel 11 uur lang achter de toonbank staan. Aletta vindt dit niet goed. Dankzij haar komt er een wet. Daarin staat dat elke winkel verplicht een stoel voor het winkelmeisje moet hebben.
Vrouwenkiesrecht

Voor 1919 hebben vrouwen in Nederland niet het recht om te stemmen. Alleen mannen die rijk genoeg zijn om belasting te betalen, hebben het recht om te stemmen. En om in de regering gekozen te worden. Dat noemen we kiesrecht. Aletta vindt het oneerlijk dat alleen rijke mannen kiesrecht hebben. Daarom is ze actief als lid van de 'Vereniging voor Vrouwenkiesrecht'.

De Vereniging voor Vrouwenkiesrecht wil dat de wet veranderd wordt. Ook vrouwen moeten kunnen stemmen. Daarom houden ze demonstraties, ze schrijven artikelen en bieden de regering handtekeningenlijsten aan.
Sommige mensen zijn het hier absoluut niet mee eens. Ze vinden dat mannen verstandiger zijn dan vrouwen. Daarom mogen vrouwen volgens hen niet stemmen.
Maar steeds meer mensen steunen Aletta en de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht. Na 25 jaar actievoeren gaat de regering eindelijk akkoord. In 1919 wordt het vrouwenkiesrecht ingevoerd. Bij de eerstvolgende verkiezingen, in 1922, mogen vrouwen voor het eerst in de geschiedenis naar de stembus! Aletta is dan 68 jaar oud.
De eerste groep feministen

Aletta vecht voor de rechten van vrouwen. Vrouwen moeten kunnen stemmen en studeren. Aletta voert haar strijd met anderen die ook gelijke rechten voor vrouwen willen. Deze vrouwen zijn de eerste 'feministen'.

De eerste feministen zijn heel actief. Ze organiseren tentoonstellingen, maken kranten en schrijven over vrouwenkiesrecht. Ze demonstreren en bieden de regering handtekeningenlijsten aan. Met die handtekeningen vragen ze de regering of de tweede kamer om de wet te veranderen. Het duurt tot 1919 voor het vrouwenkiesrecht wordt ingevoerd.
De tweede groep feministen

In 1919 zorgden de eerste feministen voor vrouwenkiesrecht. Daarna is het tot de jaren zestig van de vorige eeuw stil. Dan laten nieuwe feministen van zich horen: 'dolle mina's'. Zij willen 'de vrouw bevrijden'. Ze willen meer dan het huisvrouwenbestaan van hun moeders. Ze willen echt gelijke rechten.

Rond 1960 krijgen mannen meer loon dan vrouwen. Ook als ze precies hetzelfde werk doen! En werken is lastig voor vrouwen, want er is dan nog geen officiële kinderopvang. Dat wil de tweede groep feministen veranderen. En het lukt! In 1980 wordt de 'wet op gelijke behandeling' aangenomen. Daarin staat dat alle mensen gelijk zijn. Iedereen heeft dezelfde plichten, maar ook dezelfde rechten. Iedereen moet dus hetzelfde behandeld worden, of je nu man bent of vrouw.
Dolle mina's

In de jaren zestig van de vorige eeuw laten nieuwe feministen van zich horen: 'dolle mina's'. Ze willen gelijke rechten voor vrouwen. Ze willen zelf kunnen beslissen of ze een kind willen krijgen of niet. Daarom schrijven ze 'baas in eigen buik' op hun buik.

De 'dolle mina's' hebben zich genoemd naar Wilhelmina Drucker. Wilhelmina Drucker had zich samen met Aletta ingezet voor de 'Vereniging voor Vrouwenkiesrecht'. In de jaren zeventig van de vorige eeuw organiseren de 'dolle mina's' allerlei grappige acties. Maar ze menen het wel serieus!
Op 24 januari 1970 zijn alle openbare plasbakken voor mannen in Amsterdam versierd met een grote roze strik. Dat hebben de dolle mina's gedaan. Ze noemen de actie 'een krul om een krul', omdat deze plasbakken dan 'krullen' worden genoemd. Ze eisen daarmee openbaar plasrecht voor vrouwen. Want er zijn nergens openbare toiletten voor vrouwen. Alleen mannen kunnen ergens plassen.
Op dezelfde dag komt er een oproep van de dolle mina's op televisie. Vrouwen moeten volgens hun een kook-staking houden. Ze moeten niet meer koken voor hun mannen. Laten die mannen het maar lekker zelf doen!
De acties van de dolle mina's lijken niet serieus, maar dat zijn ze wel. Zelfs in kleine dingen zoals koken en wc's hebben mannen het beter dan vrouwen. Dat willen de dolle mina's laten zien en daar willen ze wat aan doen.