Van oudsher hebben de waterschappen tot taak de waterhuishouding in hun gebied te regelen. Voor ‘s-Hertogenbosch als de grootste belanghebbende bij een goede waterhuishouding in de streek, was het daarom van belang om zeggenschap te hebben in het waterschapsbestuur, een mening die werd gedeeld door de hertog van Brabant. In 1346 stelde hertog Jan III dan ook vast dat voortaan drie van de zeven heemraden van de polder van der Eigen schepen van ’s-Hertogenbosch moesten zijn. (Dit besluit was mogelijk omdat de polder behalve Rosmalen en Nuland ook Orthen en Hintham omvatte die behoorden tot de vrijdom van de stad. Rechtsspraak in waterschapsverband over zaken binnen de vrijdom mocht voortaan geschieden door één van de stadsschepenen met twee heemraden van buiten of binnen of met meerderheid van hen, terwijl zaken buiten de vrijdom ressorteerden onder de kwartierschout van Maasland en de heemraden.)
Een probleem bij het bestaan van vele, kleine waterschappen was dat de bestuurders meer oog hadden voor het belang van de eigen polder dan voor het algemeen belang. Het gebeurde dan ook dat beheerders van hoger gelegen polders de dijken doorstaken zodat het overvloedige water wegstroomde naar de polder van de buren. Een onacceptabele situatie waar in de negentiende eeuw de marechaussee op werd afgestuurd om de dijken tegen dit soort acties te bewaken. Door de opkomst van stoom- en later van elektrische gemalen werden de waterschappen gedwongen tot samenwerking omdat zij alleen de financiële lasten van de gemalen niet konden opbrengen. Deze samenwerking leidde uiteindelijk tot een schaalvergroting en fusiegolf waaruit uiteindelijk twee grote waterschappen ontstonden.
Het takenpakket van de waterschappen is in de tweede helft van de twintigste eeuw uitgebreid en omvat nu het volgende:
- Waterveiligheid, bescherming tegen het water. Dijken beschermen ons tegen hoogwater en overstromingen. Daarom is het beheren, controleren, versterken en onderhouden van dijken één van onze belangrijkste taken.
- Zorgen voor voldoende water en een robuust watersysteem, hier wordt dagelijks aan gewerkt. Zeker nu Noord-Brabant steeds meer te maken krijgt met weersextremen zoals piekbuien en extreme droogte is dit belangrijk voor de natuur, de landbouw, mensen en dieren. Daarom hebben de waterschappen veel aandacht voor het vasthouden van water, het aanvoeren van water en het verbeteren van het watersysteem.
- Zorg voor schoon water. Dat is belangrijk voor de natuur, voor mens en dier. Een belangrijke taak van het waterschap is het zuiveren van afvalwater in rioolwaterzuiveringsinstallaties. Omdat er steeds meer stoffen in het water terecht komen, wordt en gezocht naar slimme oplossingen en samenwerking. Dit om de waterkwaliteit te blijven verbeteren.
- Zuiveren van afvalwater. In de rioolwaterzuiveringsinstallaties zuivert het waterschap afvalwater dat uit het riool komt, zodat het weer schoon terug kan naar het oppervlaktewater en indirect naar de Maas. Maar er wordt meer gedaan op het gebied van rioolwaterzuivering: het waterschap haalt waardevolle elementen uit het afvalwater en gebruikt deze voor andere doeleinden. Daarnaast staat het waterschap voor de uitdagende taak om met schadelijke stoffen zoals gewasbeschermingsmiddelen, meststoffen, medicijnresten en stoffen als PFAS op een verantwoorde wijze om te gaan.
- Zorg voor gezond en natuurlijk water. Oftewel aan een watersysteem waarin verschillende soorten planten en dieren kunnen leven, waar vee uit kan drinken en dat geen gevaren oplevert voor onze gezondheid tijdens recreatie. Om dit mogelijk te maken bewaakt het waterschap de waterkwaliteit en proberen we deze te blijven verbeteren. De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn die hieraan bijdraagt en die ervoor moet zorgen dat de ecologische en chemische kwaliteit van het oppervlaktewater (water in sloten en beken) en grondwater in heel Europa in orde is. Dit water moet schoon genoeg te zijn om waterleven mogelijk te maken (aquatische flora en fauna noemen we dat) en om er redelijk eenvoudig drinkwater van te maken. Om dit te bereiken zorgt het waterschap bijvoorbeeld voor het onderhoud van beken en sloten, voor veilige dijken en voor het afvoeren en vasthouden van water. Door beken meer te laten kronkelen (beekherstel), vispassages aan te leggen, oevers te verflauwen, verbindingen tussen natuurgebieden te realiseren en natuurvriendelijk beheer en onderhoud toe te passen zorgen we voor gezond en natuurlijk water met veel afwisseling (biodiversiteit). Al deze maatregelen worden in samenhang met de andere waterschapsdoelen (bijvoorbeeld recreatie) genomen om zo te zorgen voor een klimaat robuust watersysteem dat tegen een stootje kan.
Naast deze taken geven de waterschappen ook de nodige voorlichting. Zo heeft waterschap de Dommel een waterschijf van vijf ontwikkeld om de bewustwording bij de burger te vergroten. En met de door de waterschappen ontwikkelde waterbazenwandelingen, te downloaden op de mobiel, proberen de waterschappen de burgers nog meer te prikkelen om waterbewust bezig te zijn.
Mocht u op- en aanmerkingen hebben, dan kunt u contact met ons opnemen via het emailadres: watermuseum@kringvrienden.nl.